Ψωμί κι Αλάτι

Λίγο μετά την δεύτερη εβδομάδα εγκλεισμού , τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βομβαρδίστηκαν από εικόνες παρασκευής άρτου.

Γυναίκες όλων των ηλικιών και των μορφωτικών και κοινωνικών υπόβαθρων «ανέβαζαν» φωτογραφίες  ψωμιών  για τα οποία δήλωναν με αληθινή  υπερηφάνεια πως  ήταν σπιτικά. Πως τα είχαν φτιάξει μόνες τους!

Υπήρχε κάτι πίσω από τις λέξεις , πίσω από τις φωτογραφίες που δεν με άφηνε να τις προσπεράσω εύκολα. Τι ήταν όμως αυτό δεν μπορούσα να καταλάβω. Κι άλλες φορές είχα δει post με  γαστρονομικές δημιουργίες, όλες φτιαγμένες στο σπίτι αλλά κάτι διαφορετικό συνέβαινε εδώ με το ψωμί.

Αυτή τη φορά, οι δημοσιεύσεις  φείδονταν λόγων , αλλά και φωτογραφιών. Λιτή περιγραφή, μία – δύο εικόνες, λες και απευθυνόταν σε μυημένους. « Εσύ που έχεις φτιάξει ψωμί, εσύ θα με καταλάβεις» έμοιαζαν να λένε κλείνοντας το μάτι σε μια ξεχωριστή κάστα από τους ακολούθους τους.

Χρειάστηκε να περάσουν οι μέρες και να αποπειραθώ να φτιάξω – για πρώτη φορά στη ζωή μου – ψωμί για να μου αποκαλυφθεί η αλήθεια.

Αποκάλυψις, ναι αυτό ήταν. Το ζύμωμα στον πάγκο, το  πλάσιμο σε καρβέλια, το ψήσιμο είχαν επίδραση θρησκευτικού μυστηρίου επάνω μου.

Θυμήθηκαν  τα χέρια, θυμήθηκαν τα μάτια, θυμήθηκε η όσφρηση αυτά που είναι καταγεγραμμένα ως μνήμη στο ανθρώπινο dna 30.000 χρόνια τώρα. Τόση είναι η ιστορία του ψωμιού στην Ευρώπη.

Κι έπειτα είναι και η αρχετυπική εικόνα του ζυμώματος. Ακόμα και να μην είχε κανείς μια γιαγιά που ζύμωνε και φούρνιζε ψωμί φορώντας το  χαρακτηριστικό τσεμπέρι, η εικόνα αυτή του έχει εντυπωθεί τόσο από σχολικά βιβλία , ελληνικές ταινίες , διαφημίσεις  που στο μυαλό του , πιο δυνατή είναι η αρχετυπική αυτή γερόντισσα που ζύμωνε το ψωμί της παρά η πραγματική του γιαγιά.

Μα το ψωμί , αυτό καθ’ αυτό είναι κάτι παραπάνω από την σημαντικότερη τροφή του ανθρώπου εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Βρίσκεται στην καρδιά της θρησκείας. 

«Τόν ἄρτον ἡμῶν τόν ἐπιούσιον δός ἡμῖν σήμερον» λέμε στην προσευχή μας.  Άρτον και οίνον κοινωνούμε που μεταστοιχειώνονται σε Σώμα και Αίμα.  

 Στην Αρχαία Αθήνα, κάθε Αθηναίος στρατιώτης, πριν ξεκινήσει για τον πόλεμο , αφιέρωνε στον Αρη, τον θεό του πολέμου, τρία ψωμάκια, ένα για να πάει καλά, ένα για να νικήσει και το τρίτο για να γυρίσει γερός και αρτιμελής. Παρόμοια ψωμάκια αφιέρωναν οι κυνηγοί στη θεά Αρτεμη, για πλούσιο κυνήγι, και οι θεριστάδες της γης στη θεά Δήμητρα, που ανάλογα με τη συγκεκριμένη γιορτή ονομάζονταν «θαλύσια αρτίδια», στη γιορτή της συγκομιδής, ή απλώς «άρτοι» και «πλακούντες», κατά τη γιορτή των Μεγαλαρτίων, των Θεσμοφορίων ή των Αρτοφορίων. Η σημασία του ψωμιού είναι  τέτοια που για να  αποδείξουμε πόσο αδερφικός φίλος είναι κάποιος λέμε « ψωμί κι αλάτι  φάγαμε μαζί» . Το ψωμί που τρώμε στην ξενιτιά είναι πάντοτε «πικρό» . Για έναν μυστήριο λόγο  τρέμουμε στην ιδέα να πετάξουμε ψωμί – το θεωρούμε φριχτή αμαρτία. Ορκιζόμαστε στο ψωμί που φάγαμε μαζί. Γυρεύουμε λίγα ψίχουλα αγάπης  από το άλλο μας μισό. Ένα καταναλωτικό προϊόν είναι επιτυχημένο αν «πουλάει σαν ζεστό ψωμάκι». Από εποχής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι εξουσίες φροντίζουν να παρέχουν «άρτον και θεάματα» για να ελέγχουν τα πλήθη.  Όταν τα πλήθη κατεβαίνουν στο πεζοδρόμιο, όπως   οι Γαβριάδες στην Γαλλική Επανάσταση ζητούν «ψωμί και ελευθερία» Κι εκείνοι που πέπρωται να χάσουν την εξουσία γιατί δεν έχουν καταλάβει ότι οι καιροί αλλάζουν, αντιπροτείνουν μάταια «Ας φάνε παντεσπάνι».