Ηλεκτρικός Θησέας

Η κινηματογραφική ταινία  Έτερος Εγώ   και η τηλεοπτική  σειρά  που ακολούθησε, ήταν μια ανέλπιστη έκπληξη στο  νεκρό τοπίο του Ελληνικού Κινηματογράφου.  Η σκηνοθεσία και η παραγωγή είναι τόσο προσεγμένες που σε κάνουν να απορείς πώς ένας άνθρωπος βρήκε κίνητρο και κουράγιο να φτιάξει κάτι τόσο άρτιο και αξιοπρεπές στην Ελλάδα του σήμερα. Μα εκείνο που εκπλήσσει περισσότερο είναι το σενάριο. Αστυνομική πλοκή  που αντί να αντιγράψει τις ξένες αντίστοιχες,  βουτάει στην Ελληνική φιλοσοφία και μυθολογία και ψαρεύει θησαυρούς.

Η σύνδεση μιας σειράς  εγκλημάτων με τα έπη του Πυθαγόρα στην ταινία, έδωσε την σκυτάλη στους άθλους του Θησέα, στην σειρά, που  φαίνεται να εμπνέουν έναν άλλο δολοφόνο.

Ο Θησέας είναι ο πραγματικός πρωταγωνιστής της σειράς κι ας μην εμφανίζεται ποτέ. Ο Θησέας  είναι  πάντα παρών, όπως όλοι οι μύθοι που όρισαν την ανθρωπότητα,  είναι αεί παρόντες.

Ο Θησέας δεν ήταν ο πρώτος βασιλεύς της Αθήνας (αυτός ήταν ο Κέκρωψ) αλλά ήταν ο πρώτος βασιλεύς των Αθηνών και αυτό γιατί  ένωσε τους 12 δήμους  πέριξ της Αθήνας σε πόλη που έκτοτε ονομάστηκε αι Αθήναι (πληθυντικός αριθμός)

Ο μύθος του ανατέλλει περίπου την εποχή που ξεκινά και η άνοδος των Αθηνών  στον Ελλαδικό χώρο. Αυτό συμβαίνει  τον 6ο -5ο  αιώνα π.Χ.   Τον 6ο αιώνα  – όπως λέει η επίσημη ιστορία- τα ομηρικά έπη περνούν στον γραπτό λόγο , επί Πεισίστρατου.  Οι ιστορικοί  ισχυρίζονται ότι ίσως τότε να προστέθηκε στην  Ιλιάδα αναφορά στην αποστολή των Αθηναίων  στην Τρωική εκστρατεία.  Ενώ , πριν τον 5ο αιώνα δεν υπήρχαν αναπαραστάσεις του Θησέα σε αντικείμενα τέχνης.

Οι Αθηναίοι  χρειάζονται έναν ήρωα- γενάρχη  για να χτίσουν γύρω του τον δικό τους μύθο ως υπερδύναμη.  Έναν Ίωνα ήρωα που θα στεκόταν άξια απέναντι στον  ήρωα των Δωριέων ( και τελικά μέγιστο ήρωα του Πανελλήνιου) Ηρακλή.

Η εποποιία του Θησέα πηγαίνει δίπλα –δίπλα με αυτήν του  Ηρακλή.

Η μητέρα του Ηρακλή συνευρέθηκε το ίδιο βράδυ με τον νόμιμο σύζυγο  της Αμφικτύωνα και με τον Δία (ο Δίας βέβαια απαγόρεψε στον Ήλιο να ανατείλει και πέρασε τρία βράδια,  24άωρης διάρκειας το καθένα, με την Αλκμήνη- γιατί είναι ο Δίας!). Η μητέρα του Θησέα κοιμήθηκε με τον Αιγέα και το επόμενο πρωί , πηγαίνοντας στη θάλασσα να προσφέρει θυσία, συνευρέθηκε με τον Ποσειδώνα. Έτσι και οι δύο ήρωες έχουν έναν θνητό κι έναν αθάνατο για πατέρα. Το μοτίβο αυτό απαντάται  στον μύθο που καλλιέργησαν για τον εαυτό τους κι άλλοι  ηγήτορες της αρχαιότητας όπως ο Μέγας Αλέξανδρος ( γιός του Διός) ,  Οκταβιανός  Αύγουστος  (γιός του Απόλλωνα)

 Ο Θησέας θα φονεύσει τον Ταύρο του Μαραθώνα, τον ταύρο δηλαδή που είχε αιχμαλωτίσει ο Ηρακλής κατά τον 6ο άθλο του , αλλά τον  άφησε να ξεφύγει ο Ευρυσθέας.

Οι πρώτοι άθλοι του Θησέα –στον δρόμο από την Τροιζίνα ως την Αθήνα – είναι 6, ακριβώς οι μισοί του Ηρακλή.

Τα μονοπάτια των δύο ηρώων θα διασταυρωθούν μάλιστα όταν ο Ηρακλής , διερχόμενος από την Τροιζίνα  θα ξεχωρίσει τον Θησέα ως το μόνο παιδί που δεν φοβήθηκε τον ίδιο και την λεοντή που φορούσε . Αργότερα, θα είναι ο Ηρακλής αυτός που θα σώσει τον Θησέα από τον Κάτω Κόσμο  όπου κατέβηκε, με σκοπό να απαγάγει την Περσεφόνη .

Οι γνώσεις μας για τον Θησέα , προέρχονται κυρίως από τον Πλούταρχο, και τους  Βίους του, στους οποίους πάντα παραθέτει την ιστορία ενός Έλληνα σε παραλληλισμό με ενός Ρωμαίου. Παράλληλα με τον Θησέα, παρουσιάζεται η ιστορία του Ρωμύλου, ιδρυτή της Ρώμης.

Εκεί μαθαίνουμε ότι ο Αιγέας είχε κρύψει κάτω από ένα βράχο το σπαθί  και τα σανδάλια του αφήνοντας παρακαταθήκη ότι, αν το παιδί που περίμενε η Αίθρα καταφέρει να σηκώσει το βράχο και να τα πάρει , τότε σίγουρα είναι γιός του και διάδοχος  του θρόνου του. (Με όμοιο τρόπο αποδεικνύει την αξία του και το δικαίωμά του στο θρόνο ο βασιλιάς Αρθούρος του Κάμελοτ.)

Πράγματι, ο Θησέας , 16 ετών, σηκώνει τον βράχο, παίρνει σπαθί και σανδάλια και ξεκινά για την Αθήνα όχι δια θαλάσσης, όπως τον συμβουλεύει η μητέρα του, αλλά από την στεριά όπου παραμονεύουν οι αδίστακτοι εγκληματίες .

Ο Θησέας πληροί όλες τις προϋποθέσεις για να είναι  και αυτός αρχετυπικός ήρωας. Η ιστορία του περιλαμβάνει τα στάδια:

Απομάκρυνσης ( από το οικείο περιβάλλον- Τροιζίνα)

Δοκιμασίες (άθλοι)

Περιπλάνηση (δρόμος από την Τροιζίνα ως την Αθήνα)

Επιστροφή (και αναγνώρισή του από τον πατέρα του Αιγέα ως διάδοχό του στην βασιλεία των Αθηνών )

Το μοτίβο ΑΔ-ΠΕ συναντάται σε όλους τους μεγάλους ήρωες των μυθολογιών του ανθρώπου και στις μέρες μας  στους ήρωες  των επικών ταινιών του κινηματογράφου (βλ Star Wars)

Τα στάδια αυτά απαντώνται σε κάθε μετάβαση του ανθρώπου από κάτι παλιό σε κάτι νέο. Παρόμοια στάδια ακολουθούνται στις τελετές  ενηλικίωσης  και στις μυητικές τελετές  στους παλαιούς πολιτισμούς.

Ο Θησέας, όπως όλοι οι μεγάλοι ήρωες, εξαγνίζεται και οδηγείται στην θέωση μέσω  των  άθλων του.

Συνολικά έπραξε 9 άθλους , αριθμός καθόλου τυχαίος αφού συμβολίζει το κλείσιμο ενός κύκλου και την αρχή ενός άλλου( η πρώτη δεκάδα αριθμών ) αλλά και τις  9 ημέρες  που διαρκούσαν τα Ελευσίνια Μυστήρια στα οποία είχε μυηθεί ο πρώτος ήρωας των Αθηναίων.

Από όλους του τους άθλους , αυτός που έχει εμπνεύσει περισσότερο, τις μετέπειτα γενιές είναι η  νίκη επί του Μινώταυρου.

Σε πρώτο επίπεδο, ο μύθος εξυπηρετεί την αναγνώριση των Αθηναίων ως νέα μεγάλη δύναμη του Ελλαδικού χώρου που ανατέλλει ενώ δύει η προηγούμενη μεγάλη δύναμη, αυτή του Μινωικού πολιτισμού.

Σε ένα άλλο επίπεδο , ωστόσο, η  αναμέτρηση με τον Μινώταυρο, στον λαβύρινθο είναι  η αναμέτρηση του κάθε ανθρώπου με τις πρωτόγονες δυνάμεις μέσα του, εκείνες που τον κρατάνε δέσμιο των παθών  και των φόβων του και κρύβονται στον λαβύρινθο της σκέψης του.  Είναι τόσο πετυχημένος και ισχυρός ο συμβολισμός, που χρησιμοποιείται και σήμερα από την ψυχιατρική ως την τέχνη του κινηματογράφου.

Μετά την ολοκλήρωση  και αυτού του άθλου, ο Θησέας γυρνά στην Αθήνα και στέφεται βασιλιάς μετά τον ατυχή θάνατο του πατέρα του. Ο Αιγέας  βούτηξε στο πέλαγος που έκτοτε φέρει το όνομά του,  βλέποντας το καράβι να γυρνά με μαύρα πανιά  που ο Θησέας είχε ξεχάσει να αλλάξει σε λευκά πάνω στον ενθουσιασμό του.

Αν και δεν φτάνει την παγκοσμιότητα του Ηρακλή, ο Θησέας είναι ο κατεξοχήν Αθηναίος ήρωας και ηγέτης της πόλης , ο οποίος μέσα από μια σειρά δοκιμασιών οδηγήθηκε στην νίκη των σκοτεινών εσωτερικών δυνάμεων και την φώτιση.

Αυτόν τον ήρωα αναζητά, το τραγούδι Ηλεκτρικός Θησέας, που τραγούδησε ο Παύλος Σιδηρόπουλος με την Μαρία Φωτίου το 1988.

Βλέποντας  σημάδια κοινωνικής και πολιτικής παρακμής,  αναγνωρίζοντας τις ματαιωμένες ελπίδες της μεταπολεμικής  Ελλάδας,   οι στίχοι του Δημήτρη Βάρου, μιλούν θυμωμένα για έναν φυλακισμένο ήρωα , τον Θησέα, που είναι τόσο καιρό κλεισμένος σε πηγάδι, ενώ η Αριάδνη(=άρι(πολύ)+ αδνή(αγνή) σκέψη χάρη στην οποία ο Θησέας βρίσκει τον δρόμο έξω από τον λαβύρινθο) σιωπά και έτσι ο Θησέας στερείται της βοήθειάς της.

Ηλεκτρικός Θησέας σε πηγάδι κι η Αριάδνη έχει μουγκαθεί

Δύο μόνο είναι τα μυθεύματα  που  κυκλοφορούν  σχετικά με τον  μύθο του Θησέα και όλων των ηρώων.

Ο πρώτος είναι ότι δεν χρειάζεται ήρωες η εποχή μας.

Κάθε εποχή χρειάζεται ήρωες για να σηκώσουν το βάρος της,  να δεχθούν τις δοκιμασίες, να  περιπλανηθούν και να επιστρέψουν με νέα γνώση  που θα αποδειχθεί σωτήρια για όλους. Και η τωρινή , τόσο αντιηρωική εποχή, έχει απεγνωσμένα ανάγκη για ήρωες.

Ο δεύτερος είναι ότι  δεν μπορούν όλοι οι άνθρωποι να είναι ήρωες. 

Μπορούν όσοι επιλέξουν να το κάνουν. Μπορούν εκείνοι που θα σηκώσουν το βάρος του βράχου για να βρουν το σπαθί για να νικήσουν τα θεριά και τα σανδάλια για να περιπλανηθούν. Μπορούν εκείνοι που θα μπουν στον λαβύρινθο κι ας τους ταράζει η θέα του Μινώταυρου γιατί υποψιάζονται ότι τους μοιάζει. Μπορούν εκείνοι που θα αναζητήσουν την αγνή τους σκέψη – νόηση για να τους τραβήξει μακριά από τα σκοτάδια. Και τέτοιοι μπορούμε  να γίνουμε όλοι- αν το αποφασίσουμε.

Και πρέπει να αποφασίσουμε γρήγορα.

Περισσότερα για τον Θησέα εδώ : https://xletsos-basilhs.blogspot.com/2012/05/blog-post.html

Ηλεκτρικός Θησέας : https://youtu.be/UAHJcRS6s40