«Γεννήθηκα σε λάθος εποχή» μονολογεί ένας φίλος με νεορομαντική- ναρκισσιστική διάθεση. Δεν τον διακόπτω. Ξέρω ότι μετά θα ακολουθήσει επεξηγηματική πρόταση που θα προσδιορίζει ακριβώς το ποια θα ήταν η σωστή για αυτόν εποχή, η οποία- επίσης ξέρω ότι – θα αφορά στο παρελθόν.
Αλήθεια δεν είναι περίεργο; Δεν θυμάμαι να άκουσα κάποιον – τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια- να βρίσκει τον εαυτό του πολύ προχωρημένο για την εποχή του. Αντίθετα συχνά ακούω ανθρώπους που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο αναπολούν παλαιότερες εποχές- κάποιοι εποχές που έχουν ζήσει οι ίδιοι και κάποιοι εποχές του μακρινού παρελθόντος όπου σημαντικά ιστορικά γεγονότα είχαν λάβει χώρα. Μήπως για αυτό φταίει και η εποχή μας; Μήπως η οικονομική ύφεση, οι γεωπολιτικές αναταραχές, οι μεταναστευτικές ροές, η αμφισβήτηση φυλετικών, εθνικών και σεξουαλικών ταυτοτήτων έκαναν το μέλλον να φαντάζει δυσοίωνο, ενώ το παρελθόν μια γλυκειά πατρίδα που χάσαμε για πάντα;
Ίσως να είναι έτσι.
Το 2012 δημοσιεύτηκε μια έρευνα που διεξήχθη στο πανεπιστήμιο του Manheim από τους Florence Ettlin και Ralph Hertwig με θέμα « Αν τα ταξίδια στο χρόνο ήταν εφικτά πού θα επιλέγατε να πάτε» Οι 100 ερωτώμενοι χωρίστηκαν στα δυο. Οι μισοί ήθελαν να τρέξουν προς το μέλλον και οι άλλοι μισοί να γυρίσουν πίσω, στο παρελθόν.
Οι ερευνητές προσπάθησαν να αντιστοιχήσουν φύλο, ηλικία, στοιχεία χαρακτήρα και κοινωνικοπολιτικές πεποιθήσεις στις προτιμήσεις των ανθρώπων και μάλλον δυσκολεύτηκαν. Αν και περίμεναν ότι οι ηλικιωμένοι θα προτιμούσαν να γυρίσουν στο παρελθόν, διαψεύσθηκαν. Οι συντηρητικοί εκδήλωσαν περισσότερη αισιοδοξία για το μέλλον από τους προοδευτικούς. Το φύλο δεν φάνηκε να παίζει ρόλο , ωστόσο οι άνθρωποι με αυξημένη αυτοπεποίθηση και τάση προς την ανάληψη ρίσκου έδειξαν σαφή προτίμηση στα ταξίδια στο μέλλον. Οι ερευνητές σημείωσαν με ενδιαφέρον πως η πλειοψηφία των εν δυνάμει χρονοταξιδιωτών θα ήθελαν να ταξιδέψουν πολύ πίσω στο παρελθόν ή πολύ μπροστά στο μέλλον , πέρα δηλαδή από την χρονική έκταση της δικής τους ζωής.
Έχει αξία να σκεφτούμε αν η έρευνα αυτή διεξαγόταν σήμερα αν ίσως έβγαζε διαφορετικά συμπεράσματα; Είναι πιθανόν να αποστρέφονταν το μέλλον περισσότεροι από τους μισούς ερωτώμενους;
Το παρελθόν πάντως, τα ταξίδια δηλαδή στο παρελθόν, έχουν μάλλον κερδίσει την πλειοψηφία των λογοτεχνών που ασχολήθηκαν με το είδος. Από το Ένας Γιάνκης του Κονέκτικατ στην αυλή του Βασιλιά Αρθούρου του Mark Twain ως το Time and Again του Jack Finney , το Outlander της Diana Galbadon και το 11/22/63 του Stephen King. Σε αυτό το τελευταίο, απευθυνόμενος στους αναγνώστες του , ο King, αναφέρει ότι οι περισσότεροι από εμάς που θα προτιμούσαμε ένα ταξίδι στο παρελθόν παρά στο μέλλον, είναι επειδή νοιώθουμε οικειότητα με τα γεγονότα του παρελθόντος , γνωρίζουμε την έκβασή τους άρα δεν έχουμε ανησυχία και με την απόσταση που μας χωρίζει από το παρελθόν, έχουμε καλύψει εκείνα τα χρόνια με ένα πέπλο ρομαντισμού που αποκρύπτει κάθε τι άσχημο. Γιατί προφανώς τα άσχημα γεγονότα δεν είναι προνόμιο της δικής μας εποχής.
Οι αρρώστιες, οι δυσκολίες, η σκληρότητα και η κακία των ανθρώπων ήταν παρούσες σε κάθε εποχή. Επιπλέον, ξεχνάμε ότι η σειρά των γεγονότων του παρελθόντος οδήγησε στο σήμερα. Κάθε εποχή που προηγήθηκε της δικής μας έβαλε το λιθαράκι της στο οικοδόμημα που λέγεται πραγματικότητα του 21ου αιώνα.
Γι’ αυτό και, επιστημονικά, τα ταξίδια στο παρελθόν είναι μη πραγματοποιήσιμα. Γιατί υπάρχει το παράδοξο του φόνου του παππού (αν ο χρονοταξιδιώτης γυρίσει στο παρελθόν και σκοτώσει έναν από τους άμεσους προγονούς του , τότε ακυρώνεται η δική του ύπαρξη και άρα το ταξίδι του στο παρελθόν).
Έτσι, πρέπει να το πάρουμε απόφαση, ήρθαμε εδώ για να μείνουμε, να παίξουμε τον ρόλο μας και να αποχωρήσουμε όπως θα έλεγε ίσως και ο Οκταβιανός Αύγουστος[i]. Ανήκουμε στην εποχή μας και η εποχή μας , μας ανήκει.
Κι αν θεωρούμε ότι η εποχή μας είναι δύσκολη, τότε μάλλον γεννηθήκαμε για τα δύσκολα. Κι αν νομίζουμε ότι η στόφα μας θα ταίριαζε καλύτερα σε άλλη εποχή , ίσως αξίζει να αναρωτηθούμε ποιο είναι αυτό το είδος του ανθρώπου που ταιριάζει σε όλες τις εποχές.
Στο θεατρικό έργο του Robert Bolt, Ένας Άνθρωπος για Όλες τις Εποχές, η απάντηση που δίνεται στο ερώτημα , αρχικά, είναι : ο κοινός άνθρωπος.
Εκείνος που μονολογεί στην αρχή του έργου πως «…όλες οι εποχές είναι ίδιες» και που γνωρίζει πως ό,τι έχει σημασία είναι αυτό που τον κρατάει άλλη μια μέρα πάνω από το χώμα και όχι θαμμένο βαθειά σε αυτό. Εκείνος που βασανίζει και βασανίζεται, δωροδοκεί και δωροδοκείται και η μόνη αγωνία του είναι ο βιοπορισμός του.
Στο άλλο άκρο βρίσκεται ο πρωταγωνιστής του έργου , ο σερ Thomas More. Αρχικαγκελάριος της Αγγλίας την εποχή του διαβόητου Ερρίκου του 8ου , παραιτήθηκε από το αξίωμά του και τελικά φυλακίστηκε όταν αρνήθηκε να συμφωνήσει στην ρήξη με την Καθολική Εκκλησία και τον Πάπα της Ρώμης , ο οποίος αρνείτο να ακυρώσει τον γάμο του βασιλιά με την Αικατερίνη της Αραγωνίας προκειμένου ο τελευταίος να νυμφευτεί την Άννα Μπόλεϋν. Εκτελέστηκε για την μη συγκατάβασή του στην ανεξαρτητοποίηση της Εκκλησίας της Αγγλίας και την ανακήρυξη του βασιλιά ως κεφαλή της.
Με τον μοναχικό του δρόμο στην υπεράσπιση των αξιών του ως το τέλος, αναδεικνύεται πάνω από τις δυσκολίες , πάνω από τα ανθρώπινα μέτρα, πάνω από την ίδια την εποχή του και χαρακτηρίζεται από τον Έρασμο, Σωκράτης της Αγγλίας και Omnium Horarum Homo (άνθρωπος για όλες τις εποχές)
Σε έναν κόσμο που η δικαιοσύνη, η σωφροσύνη, η αλήθεια και η τιμή διώκονται , πρέπει να υπερασπιζόμαστε όσα πρεσβεύει η συνείδησή μας με τον κίνδυνο να γίνουμε ήρωες– λέει σπαρακτικά σε μια σκηνή του έργου.
Έτσι , φαίνεται να υπάρχουν δύο τρόποι να σταθεί κανείς στις δυσκολίες του καιρού του, στις δυσκολίες όλων των καιρών : να πάει με το ρεύμα ή να πάει κόντρα σε αυτό. Στην πρώτη περίπτωση η επιβίωση διασφαλίζεται, στην δεύτερη …ας πούμε ότι ίσως κινδυνεύει.
Κι εδώ θα έλεγε ο Σωκράτης της Αθήνας :
Αλλ’ ως τόσον είναι καιρός πλέον ν’ αποσυρθώμεν απ’ εδώ, εγώ μεν διά να αποθάνω, σεις δε διά να ζήσετε. Ποίοι όμως από ημάς μεταβαίνουν εις καλύτερον μέρος, είναι άδηλον εις όλους, εκτός μόνον του θεού.[ii]
Back or to the Future? Preferences of Time Travelers : https://www.researchgate.net/publication/265521345_Back_or_to_the_future_Preferences_of_time_travelers
Περισσότερα για τον Thomas More εδώ https://www.sansimera.gr/biographies/144
A Man for All Seasons : https://www.youtube.com/watch?v=HM7jj9t2CQ8
[i] Λέγεται πως τα τελευταία λόγια του αυτοκράτορα Οκταβιανού ήταν « Έπαιξα καλά τον ρόλο; Τότε χειροκροτήστε καθώς αποχωρώ»
[ii] Πλάτων, Απολογία Σωκράτους
Απορίας Άξιον 
Μια σκέψη για “Ένας Άνθρωπος για Όλες τις Εποχές”
Τα σχόλια είναι απενεργοποιημένα.