4. Η διπλή σημασία της λέξης αποστολή
Ο Θεόφιλος Κομνηνός βημάτισε άλλη μια φορά πάνω κάτω στο δωμάτιο πριν κοιτάξει ξανά έξω από το παράθυρο. Δεν είχε κάποια ιδιαίτερη προσμονή, η αποστολή που περίμενε δεν αναμένονταν παρά για αργότερα μέσα στην ημέρα. Απλά δεν αισθάνονταν άνετα μέσα σε αυτό το σπίτι κι ας ανήκε στην οικογένειά του για γενεές .
Εκείνος είχε ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στο εξωτερικό. 17 ετών , έφυγε για να σπουδάσει με υποτροφία στο Universität für Musik und darstellende Kunst στη Βιέννη και από εκεί στο Royal Academy of Music στο Λονδίνο. Επέστρεψε στη Βιέννη και ξαναέφυγε για την Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ όπου συνέχισε τις σπουδές του στο Curtis Institute of Music. Η Αμερική κατάφερε να τον κρατήσει για καιρό κοντά της αλλά πάντα ήθελε να επιστρέφει στη Βιέννη. Εκεί ένοιωθε πως ανήκε. Ήταν εκεί που θα έβρισκε τον εκκεντρικό, δύστροπο, ανυπόφορο μα και μαγευτικό δάσκαλό του, τον Herbert von Karajan.
«Κανένας Έλληνας δεν έχει δουλειά να παριστάνει τον μουσικό στην πατρίδα του Mozart και των Strauss. Ακόμα να φύγεις Κομνηνέ;»
«Δάσκαλε , κι εσείς υποφέρετε λοιπόν από την φοβία των Γερμανών για τους Έλληνες;»
Μετά από αυτόν τον σταθερό μεταξύ τους χαιρετισμό, η γριά αλεπού , επέτρεπε στον εαυτό της ένα μισό χαμόγελο και χτυπούσε ελαφρά στην πλάτη τον Θεόφιλο κάτι που στην γλώσσα του σήμαινε «Και τώρα δουλειά!»
Είχαν περάσει σχεδόν 50 χρόνια από τότε. Άραγε να έτριζαν τα κόκκαλα του παλιού του δάσκαλου όταν πριν 20 χρόνια, ο Θεόφιλος ήταν ο πρώτος Έλληνας που θα διηύθυνε την Φιλαρμονική της Βιέννης; Τι θα έλεγε αν μάθαινε πως ο πλέον ειδήμων σε όλο τον κόσμο, για τον Mozart, θεωρούνταν σήμερα εκείνος ο επίμονος Ρωμιός;
Τις αναμνήσεις του διέκοψαν χτυπήματα στην πόρτα . Είπε να περάσουν και στο άνοιγμα φάνηκε η Ματίλντε, βοηθός και γραμματέας του τα τελευταία 20 χρόνια.
«Χερ Κομνηνός, ο χερ Λάσκος τηλεφώνησε. Ζήτησε να είστε έτοιμος για την συνεδρία σας σε 15 λεπτά.»
Ο Θεόφιλος έγνεψε καταφατικά μα πριν κλείσει η Ματίλντε την πόρτα, της είπε:
«Ματίλντε, θα με συγχωρήσεις ποτέ που σε εγκλώβισα στην Αθήνα μέσα σε τέσσερις τοίχους Χριστουγεννιάτικα;»
«Μα και η Αυστρία θα έχει απαγόρευση σε λίγες ημέρες κύριε. Άλλωστε η θέση μου είναι δίπλα σας και επι των υποθέσεών σας και πουθενά αλλού»
Σαξονική αφοσίωση στο καθήκον. Ποτέ δεν αλλάζει. Ο Θεόφιλος χαμογέλασε αχνά και έκανε νόημα στην Ματίλντε ότι δεν ήθελε τίποτε άλλο.
Στράφηκε ξανά στη θέα από το μπαλκόνι της βιβλιοθήκης. Έξω στον δρόμο, η κίνηση ήταν λιγοστή. Δεν ήταν λόγω απαγόρευσης- σε αυτή την γειτονιά της Κηφισιάς, οι δρόμοι ήταν άδειοι σχεδόν πάντα- προνόμιο των λίγων και εκλεκτών κατοίκων της. Τους οποίους κατοίκους δεν γνώριζε ούτε κατ’ όνομα. Είχε αποφύγει να μάθει ποιοι ήταν οι γείτονές του και είχε δώσει ρητή εντολή στο προσωπικό να αποφεύγουν όσους ήθελαν να τον συναντήσουν. Αυτού του είδους οι άνθρωποι , για τους οποίους όλα είναι δημόσιες σχέσεις, τον ενοχλούσαν αφόρητα. Τους παραλλήλιζε με τους μαικήνες και τους αρχιεπισκόπους που προσπαθούσαν να εκμεταλλευτούν την αξία του Mozart για να αυξήσουν την δική τους υπεροχή και όχι εκτιμώντας και αναγνωρίζοντας τα έργα του συνθέτη.
Κάθισε στο γραφείο του και άνοιξε τον υπολογιστή του. Προτού συνδεθεί, κάλεσε την Ματίλντε και της ζήτησε να ελέγχει ανά διαστήματα τον σύνδεσμο που είχε στείλει η DHL για την αναζήτηση της αποστολής που περίμενε.
Το εικονίδιο της εφαρμογής σύνδεσης αναβόσβησε στην οθόνη του υπολογιστή και μόλις ο Θεόφιλος το επέλεξε, η εικόνα του Αλέξανδρου εμφανίστηκε στην οθόνη.
Ο Θεόφιλος δεν ήταν υπέρμαχος των συνεδριών με ψυχολόγους. Είχε κάνει ψυχανάλυση στα νειάτα του, στην Αμερική, αλλά όχι για πολύ. Πριν από ένα χρόνο όμως, όταν τα νέα για την υγεία του , τάραξαν κάθε αίσθηση παντοδυναμίας που τον κατέκλυζε όλη τη ζωή του, όταν άκουσε από τους γιατρούς ότι έπρεπε να σταματήσει κάθε έντονη δραστηριότητα προκειμένου να αποφύγει το μοιραίο, τότε αισθάνθηκε ένα τεράστιο βάρος πάνω στο στήθος του, ένα βάρος που δεν είχε πού να ακουμπήσει. Κάποιοι του μίλησαν για τον Αλέξανδρο, Έλληνα δεύτερης γενιάς που ζούσε και εργαζόταν στην Βιέννη ως σύμβουλος – ψυχολόγος. Ένοιωσε μια συγγένεια που ο Αλέξανδρος είχε έρθει στην πατρίδα του Freud να δρέψει δάφνες στην ψυχολογία.
«Theofilos! Wie geht es dir heute?»
Στο πρόσωπο του Αλέξανδρου ένα συγκρατημένο χαμόγελο, μετέδιδε εγκαρδιότητα μα όχι παραπάνω οικειότητα από όσο χρειαζόταν. Κι έτσι ήταν το σωστό.
«Είμαι καλά Αλέξανδρε, ευχαριστώ. Εύχομαι κι εσύ να είσαι καλά. Πώς είναι η αγαπημένη μου πόλη;»
«Αναρωτιέται πότε θα επιστρέψεις. Η συναυλία που είχες προγραμματίσει στην Αθήνα και η ομιλία στο tedx ακυρώθηκαν , σωστά; Πώς αισθάνεσαι για αυτό;»
Ο Θεόφιλος δεν δίστασε στιγμή. Είπε πως τίποτα δεν είχε μετανιώσει περισσότερο από αυτήν την ομιλία που δέχθηκε –ποιος ξέρει σε ποια στιγμή απερισκεψίας- να κάνει σε αυτό το «πανηγύρι μικρο μέγαλων εταιριών» που η θεματολογία είναι απελπιστικά αδιάφορη έως κατευθυνόμενη και το κοινό των millennials που εισρέει ανεβάζει stories στο Instagram την ώρα που ο ομιλητής αναπτύσσει το θέμα του.
«Auf Nimmerwiedersehen! Στα τσακίδια! Το ξέρεις ότι πριν από εμένα θα μιλούσε ένας τύπος για το ότι αποτελεί έγκλημα να κάνεις παιδιά ; Πόση ανοησία να αντέξω στην ηλικία μου;»
Ο Αλέξανδρος άφησε να του ξεφύγει ένα μικρό γέλιο.
« Και η συναυλία; Πώς αισθάνεσαι που δεν θα γίνει;»
Ο Θεόφιλος αναστέναξε.
«Αυτό με έχει πειράξει πολύ. Με έχει προβληματίσει έντονα. Η μουσική είναι η θεραπεία όχι η αρρώστια. Κατανοώ τον πανικό των αρχών, αλλά αυτό που συμβαίνει στις αίθουσες συναυλιών, για όποιον έχει έρθει για να μετέχει και όχι για να φωτογραφηθεί, είναι εμπειρία που επηρρεάζει ξεκάθαρα ολόκληρο τον οργανισμό , αφού επηρρεάζει, μέσω της δονήσεως τα εγκεφαλικά κύτταρα. Αυτό συμβαίνει γενικά με την μουσική αλλά πολύ περισσότερο με αυτό που ονομάζουμε κλασσική μουσική- και στον απόλυτο βαθμό συμβαίνει με την μουσική του Wolfgang. Σου έχω ξαναπεί το γιατί. Πιστεύω στην θεϊκή προέλευση αυτής της μουσικής.»
«Έχεις αποκρυσταλλωμένη άποψη για το ζήτημα της πίστης Θεόφιλε;»
«Στην ηλικία που είμαι, θα ήταν αδιανόητο αν δεν είχα. Πιστεύω στην ανώτερη δύναμη και δημιουργό του σύμπαντος Αλέξανδρε. Απλά δεν έχω καταφέρει να ταυτιστώ με καμμία από τις γνωστές θρησκείες.»
«Ο Wolfgang τι θα έλεγε για αυτό;»
«Τι έξυπνη ερώτηση. Είναι της σχολής των Ανθρωπιστών; Ω, ξέχασα, δεν σου αρέσουν τα στεγανά των σχολών της ψυχολογίας. Τέλος πάντων. Ο Wolfgang ήταν Ρωμαιοκαθολικός. Το αρχικό του όνομα ήταν το Ελληνικό Θεόφιλος. Μετά η οικογένεια το εκλατινίκευσε σε Amadeus, το γνώριζες; Ο ίδιος δε, υπέγραφε Amadé»
«Σημαίνει αυτός που αγαπά τον Θεό. Εσύ πώς αισθάνεσαι γι’ αυτό;»
«Ένα όνομα δεν είναι ποτέ τυχαίο, ακόμα κι αν έτσι φαίνεται αρχικά. Ωστόσο , η διαφορά μας είναι ότι τον Mozart τον αγαπούσε και ο Θεός. Ήταν αμοιβαία η αγάπη.»
«Ποια είναι δηλαδή τα αισθήματα του Θεού για εσένα;»
Ο Θεόφιλος έμεινε σιωπηλός. Αφού πέρασαν δύο λεπτά , ο Αλέξανδρος έκανε μια άλλη ερώτηση.
«Στην προηγούμενη συνάντησή μας , είχες αναφέρει ότι η δυσκολία αντιμετώπισης από μέρους σου της κλονισμένης υγείας σου και του ενδεχόμενου του θανάτου, οφείλεται στο ότι δεν πιστεύεις ότι επιτέλεσες κάποιο σκοπό στη ζωή σου. Σχετίζεται αυτό με την ύπαρξη αγάπης ή όχι από τον Θεό προς εσένα;»
Κούνησε θετικά το κεφάλι του. Εδώ βρίσκονταν η καρδιά όλης της συζήτησης , η πραγματική αιτία που τον ώθησε να επισκεφθεί ψυχολόγο μετά από 35 χρόνια. Δεν του ήταν εύκολο να το παραδεχθεί , όμως δεν άντεχε και να το κρατάει μέσα του.
«Η τελευταία περιπέτεια της υγείας μου, με έφερε πρόσωπο με πρόσωπο με μια αμφιβολία που φαίνεται πως είχα κρύψει καλά μέσα μου. Στην δύση της ζωής μου ανακαλύπτω πως ξόδεψα τη ζωή μου σε παραστάσεις και ηχογραφήσεις μα όλα αυτά μοιάζουν να υπηρετούσαν απλώς την ματαιοδοξία μου και όχι να με έκαναν υπηρέτη ενός σκοπού ανώτερου από εμένα τον ίδιο, εφάμιλλου της αξίας της ζωής. Νοιώθω πως είχα μια αποστολή να εκτελέσω αλλά δεν την κατάλαβα ποτέ και έτσι χαράμισα τον εαυτό μου.»
«Ποιες αποδείξεις έχεις για αυτό αγαπητέ Θεόφιλε;»
«Θα ήθελα να ξέρω ότι πριν φύγω, έκανα έστω μια θετική αλλαγή στον κόσμο. Ότι τον αφήνω μια σταγόνα καλύτερο από ότι τον βρήκα.»
Η συζήτηση συνεχίστηκε με ερωτήσεις από τον Αλέξανδρο σχετικά με την καριέρα του Θεόφιλου και έπειτα σχετικά με την προσωπική ζωή του. Αναζητούσε να αναδείξει μια αχτίδα αισιοδοξίας, αλλά ο στόχος δεν φαινόταν εύκολος.
«Δεν έκανα παιδιά κι έτσι έχασα την ευκαιρία να νοιώθω πως υπάρχει συνέχειά μου μετά τον θάνατό μου. Έκανα δύο αποτυχημένους γάμους που μου αποδεικνύουν ότι δεν κατάφερα ούτε στον προσωπικό τομέα τίποτα. Και ορίστε , να ‘ μαι εδώ , στα 75 μου , σε ένα μεγάλο σπίτι, πολύ μεγάλο για εμένα και την γραμματέα μου που όμως δεν χωράει το κενό της ψυχής μου.»
Μην θέλοντας να αφήσει δυσάρεστη αίσθηση στο τέλος της διαδικτυακής τους συνάντησης, ο Αλέξανδρος ζήτησε από τον Θεόφιλο να διαλογισθεί πάνω στο είδος της αλλαγής που θα ήθελε να επιφέρει στον κόσμο , ώστε να αισθάνεται ότι εκπλήρωσε κάποιο νόημα στη ζωή του. Του ευχήθηκε Καλά Χριστούγεννα και ανανέωσαν το ραντεβού τους για την επόμενη εβδομάδα.
Ο Θεόφιλος έκλεισε την οθόνη του φορητού του υπολογιστή, νοιώθοντας το βάρος μέσα του να παραμένει αμετακίνητο και –προς το παρόν τουλάχιστον- ανίκητο. Σηκώθηκε και αργά περπάτησε ως την πόρτα. Ανοίγοντας την πόρτα είδε την Ματίλντε που εργαζόταν καθισμένη στο γραφείο του διπλανού δωματίου να σηκώνει αμέσως το κεφάλι . Στο βλέμμα της διέκρινε εγρήγορση και ανησυχία. Χαμογέλασε . Ήταν καλό που ήταν εκεί μαζί του η Ματίλντε.
«Κανένα νέο Ματίλντε;»
«Η αποστολή θα παραληφθεί σήμερα μέχρι το τέλος της ημέρας. Αυτά αναφέρεται στην σελίδα που ανανεώνεται κάθε μία ώρα χερ Κομνηνός.»
«Μέχρι το τέλος της ημέρας…Καλώς»
Η αποστολή πράγματι , ήρθε στο τέλος της ημέρας.
Λίγο πριν τις οκτώ το βράδυ χτύπησε το κουδούνι της έπαυλης και ο Πέτρος, ο θαλαμηπόλος του Θεόφιλου έσπευσε να ανοίξει. Στο κατώφλι φάνηκε ένας χλωμός νεαρός με την στολή της DHL , το επαγγελματικό χαμόγελο που απαιτεί η εταιρία από το προσωπικό της και δυο μάτια που πρόδιδαν σπιρτάδα καθώς κοίταγε την εντυπωσιακή είσοδο του σπιτιού και το αυστηρό ύφος του θαλαμηπόλου εναλλάξ.
«Παράδοση για τον κύριο Κομνηνό.»
«Θα το πάρω εγώ Πέτρο , ευχαριστώ.» Ο Θεόφιλος είχε σπεύσει στην πόρτα και έπαιρνε το δέμα από τα χέρια του διανομέα. Το άνοιξε με ανυπομονησία. Μέσα βρήκε ένα γράμμα από τον εκδότη του και πέντε αντίτυπα του βιβλίου που είχε παραδώσει πριν ένα χρόνο για έκδοση : Wolfang Amadé Mozart , Annäherungen (Προσεγγίσεις). Χάιδεψε το εξώφυλλο και κράτησε το βιβλίο στα χέρια του. Επιτέλους είχε μπροστά του το αποτέλεσμα δεκαετιών μελέτης και αφοσίωσης στο φαινόμενο Mozart. Όσο ήταν απασχολημένος με την συγγραφή, ονειρευόταν αυτήν την ημέρα που θα κρατούσε στα χέρια του, τυπωμένο το βιβλίο του. Πίστευε ότι θα ένοιωθε αίσθηση πληρότητας και ολοκλήρωσης. Την χαρά της άφιξης στο τέλος του ταξιδιού. Τώρα, ανακάλυπτε με φρίκη πως δεν ήταν καθόλου έτσι. Η αγωνία μέσα του δεν είχε σβήσει, η πείνα δεν είχε χορτασθεί.
Ετοιμαζόταν να υπογράψει για την παράδοση όταν άκουσε τον νεαρό να ρωτάει :
«Έι, εσείς δεν είστε αυτός στις αφίσες σε όλη την πόλη; Θα κάνατε μία συναυλία στο Μέγαρο Μουσικής και… μια ομιλία, σωστά;»
Ο μαέστρος σήκωσε το κεφάλι και κοίταξε καλύτερα τον νεαρό. Η DHL σίγουρα δεν θα του είχε προσφέρει θέση εργασίας αν είχε υποψιαστεί το υπερβολικό θάρρος του. Ναι, σίγουρα φαινόταν να έχει ιδιαίτερα οξυμένη αντίληψη. Τα μάτια του ήταν ζωηρά και το σώμα του πρόδιδε νεύρο και απέχθεια στην αδράνεια.
«Εγώ είμαι» απάντησε ο Θεόφιλος κοιτώντας τον ακόμα εξεταστικά. Πήρε ένα κρυστάλλινο μπωλ από ένα από τα τραπέζια εισόδου και το έτεινε στον νεαρό.
«Παρακαλώ, κεραστείτε , για το καλό των ημερών»
Κανονικά, ένας επαγγελματίας διανομέας στης DHL θα αρνιόταν ευγενικά. Ο νεαρός , αντιθέτως ευχαρίστως πήρε ένα σοκολατάκι από το μπωλ.
Αυτός εδώ είναι περίπτωση σκέφτηκε εύθυμα ο Θεόφιλος.
«Και για ποιο πράγμα θα μιλούσατε στην ομιλία σας;» συνέχισε το ρεσιτάλ υπέρμετρης τόλμης ο νέος.
«Για αυτόν που φαίνεται στην συσκευασία από το σοκολατάκι» είπε ψυχρά ο Θεόφιλος και παρατήρησε τον νεαρό που κοιτούσε με απορία το έδεσμα που κρατούσε στα χέρια του.
«Για τον Mozart; Κύριε υπάρχει στ’ αλήθεια κόσμος που τον ενδιαφέρει ο Mozart;» Ένα μικρό γέλιο ξέφυγε από τον μικρό. «Δηλαδή , θα υπάρχει , σίγουρα , αλλά…. Εγώ πάντως μόνο από τα σοκολατάκια τον γνωρίζω.»
Ο Θεόφιλος τινάχτηκε σαν να τον χαστούκισαν. Η γερμανική του παιδεία επιβλήθηκε στην ελληνική του ψυχή και περιορίστηκε σε έναν αναστεναγμό.
«Να υποθέσω νεαρέ κύριε ότι δεν έχετε μουσική παιδεία;»
«Όχι, δυστυχώς.» είπε ο νέος και μια θλίψη πέρασε από τα μάτια του , παρατήρησε με ενδιαφέρον ο Θεόφιλος.
Ζήτησε να μάθει το όνομά του και ο νεαρός απάντησε «Μανώλης». Ο Θεόφιλος σκέφτηκε πως το όνομα σημαίνει « Ο Θεός είναι μαζί μας» και γέλασε μέσα του με το παράδοξο.
«Λοιπόν νεαρέ Εμμανουήλ, έχετε άλλη αποστολή μετά τη δική μου ή ήταν η τελευταία;»
Όταν ο Μανώλης απάντησε πως ήταν πράγματι η τελευταία, ο Θεόφιλος προχώρησε ως την αίθουσα στο βάθος του χωλ και έκανε νόημα στον νεαρό να ακολουθήσει.
«Τότε παρακαλώ, διαθέστε μου ένα λεπτό από τον χρόνο σας.»
Η αίθουσα που έβλεπε στην πίσω αυλή του αρχοντικού χρησίμευε κάποτε ως μικρό σαλόνι, μα τώρα είχε διαμορφωθεί για να χωράει ένα πιάνο , θέσεις για άλλους σολίστες , ένα σύστημα ηχογράφησης αλλά και ένα στερεοφωνικό σύστημα αναπαραγωγής. Ο νεαρός κοίταζε γύρω του με περιέργεια και δέος.
Ο μαέστρος κάθισε στο πιάνο και έπαιξε τις πρώτες νότες από το Eine Kleine Nachtmusik . Τα μάτια του νέου άστραψαν.
«Μα αυτό το γνωρίζω! Mozart είναι; Δεν το ήξερα! »
Μια παράτολμη ιδέα γεννήθηκε στο μυαλό του Θεόφιλου. Αποφάσισε να δοκιμάσει.
«Σας ζήτησα να μου διαθέσετε ένα λεπτό. Τώρα σας ζητώ να διαθέσετε στον εαυτό σας άλλα πέντε λεπτά» Χωρίς να περιμένει απάντηση άνοιξε το στερεοφωνικό σύστημα και πάτησε play. Το δημοφιλέστερο έργο του Mozart, η Μικρή Νυχτερινή Μουσική, αντήχησε στο δωμάτιο. Η φωνή του Θεόφιλου συνόδεψε την μουσική απαλά, χωρίς να διακόπτει την αίσθηση που εκείνη προκαλούσε :
« Ακούστε την δροσερή φανφάρα της αρχής… πως καταλήγει στο εύστροφο δευτερεύον θέμα. .. το τρυφερά νοσταλγικό κυρίως θέμα….Πόσο απέριττο το μενουέτο με τον ζωηρό βηματισμό που οδηγεί στο αστραφτερό φινάλε.»
Όσο μιλούσε παρατηρούσε τον νεαρό. Ανεπαίσθητα στην αρχή, πιο έκδηλα στην συνέχεια, η έκφραση του προσώπου του άλλαζε, μεταμορφωνόταν ανάλογα με την διακύμανση της μουσικής. Με δέος είδε τα δάχτυλα του δεξιού του χεριού να κινούνται σχεδόν.. σαν να ήθελε να κατευθύνει τα όργανα με αυτά. Ο Θεόφιλος θυμήθηκε την έρευνα που είχε διαβάσει πρόσφατα σχετικά με το πως η ακρόαση ορχηστρικής μουσικής αυξάνει την εγκεφαλική δραστηριότητα και την μεταβίβαση ντοπαμίνης στους νευρώνες, αλλά αυτό που έβλεπε μπροστά του δεν ήταν η επιβεβαίωση της επιστήμης αλλά μάλλον κάτι ανεξήγητο. Ένας αναλφάβητος όσο αφορά την μουσική παιδεία, κάποιος για τον οποίο ο Mozart ήταν τόσο οικείος, όσο η θάλασσα στους βουνήσιους, φαίνεται να υπόκειται σε μεταμόρφωση στο άκουσμα ολόκληρης της σερενάτας. Τι συνέβαινε εδώ;
Στο τελείωμα του κομματιού ο Θεόφιλος πάτησε ένα άλλο πλήκτρο στο στερεοφωνικό σύστημα . Το δεύτερο μέρος από το Κονσέρτο για Φλάουτο και Άρπα ξεκίνησε και οι απαλοί, ουράνιοι ήχοι του υψώθηκαν στο χώρο. Ο Μανώλης γύρισε , απορημένος. Ο Θεόφιλος του έκανε νόημα να μην μιλήσει.
« Δεν είναι απλά μουσική. Είναι ο Δημιουργός που μιλά στον Άνθρωπο. Αν αλλάξεις μία νότα, θα μειώσεις το αποτέλεσμα, αν αλλάξεις μία φράση, το οικοδόμημα θα καταρρεύσει. Και όμως, αυτό το απέριττο αριστούργημα που άλλοι συνθέτες θα πάλευαν μία ζωή για να δημιουργήσουν εκείνος το έγραψε μια κι έξω, χωρίς να κάνει ούτε μία διόρθωση στο έργο του. Γιατί ήταν τέλειο , από την αρχή.»
Σταμάτησε απότομα όταν είδε ότι δάκρυα έτρεχαν από τα κλειστά βλέφαρα του νεαρού. Τα ήξερε αυτά τα δάκρυα. Τα είχε αισθανθεί κι εκείνος να κυλάνε στα δικά του μάγουλα, χρόνια πριν .
Αυτό δεν ήταν τυχαίο. Όχι. Ο Θεός ήταν όντως μαζί τους.
Πάτησε το stop στο στερεοφωνικό.
“Με συγχωρείτε.» ακούστηκε σοκαρισμένη η φωνή του Μανώλη. «Δεν.. δεν .. ξέρω τι συνέβη. Φαντάζομαι πως για εσάς δεν είναι έκπληξη. Θα συμβαίνει συχνά στις συναυλίες σας»
«Όχι τόσο συχνά όσο νομίζετε.» Το πρόσωπο του Θεόφιλου ήταν ανέκφραστο. Σκέφτηκε ότι η σωστή απάντηση ήταν ότι συνέβαινε σπάνια. Οι περισσότεροι που παρευρίσκονταν στις αίθουσες συναυλιών έχοντας πληρώσει το ακριβό εισιτήριο ή έχοντας εξασφαλίσει μία πρόσκληση σημαντικών προσώπων , το έβλεπαν σαν μια ευκαιρία να ενδυναμώσουν τις γνωριμίες στον κύκλο τους, να κάνουν αισθητή την παρουσία τους, να διαφημίσουν τον εαυτό τους. Ελάχιστοι έρχονταν εκεί για την μουσική.
Βγάζοντας το cd από το μηχάνημα αναπαραγωγής ήχου, το έβαλε σε μία κασετίνα όπου υπήρχαν άλλα τρία όμοια. Έτεινε το χέρι που κρατούσε την κασετίνα στον Μανώλη. Εκείνος έμεινε να κοιτά απορημένος.
«To 2006 δόθηκε μία συναυλία στο Σάλζμπουργκ για τα 250 χρόνια από τη γέννηση του συνθέτη. Η συναυλία ηχογραφήθηκε και κυκλοφόρησε σε cd. Ορίστε!»
Ο νεαρός ταχυδιανομέας άπλωσε το χέρι διστακτικά μα ο Θεόφιλος τράβηξε το δικό του πίσω.
«Αυτό δεν είναι δώρο του Άη Βασίλη μικρέ. Σου δίδεται με τον όρο να το έχεις ακούσει μέσα σε 24 ώρες και να μου έχεις γράψει τις εντυπώσεις σου για κάθε κομμάτι που θα ακούσεις. Εσύ δεν έχεις να κερδίσεις από αυτό παρά μόνο το συναίσθημα που δοκίμασες πριν λίγο. Εγώ, θα κάνω ένα ενδιαφέρον πείραμα με έναν άνθρωπο που εκτίθεται πρώτη φορά σε τέτοιου είδους μουσική χωρίς να έχει μουσική παιδεία. Λοιπόν; Δέχεσαι;» Κούνησε την κασετίνα με τα cd μπροστά στα μάτια του νεαρού. Εκείνος άπλωσε αποφασιστικά το χέρι του και την πήρε. Ο Θεόφιλος έγραψε κάτι σε ένα χαρτί και του το έδωσε.
«Σε 24 ώρες περιμένω τις εντυπώσεις σου σε αυτό το e-mail. Ο Πέτρος θα σε πάει ως την πόρτα.»
Ο νέος τον κοίταξε με απορία. «Δεν ανησυχείτε μήπως εξαφανιστώ με αυτήν την κασετίνα και δεν γράψω ποτέ;»
«Δεν ανησυχώ. Αν το κάνεις, αυτό θα οδηγήσει το πείραμά μου σε σύντομο φινάλε με το ανάλογο συμπέρασμα. Αλλά στοιχηματίζω πως δεν θα το κάνεις. Καλή σου μέρα» είπε και σηκώθηκε για να δείξει πως η συζήτηση είχε τελειώσει. Ο Πέτρος πλησίασε για να οδηγήσει τον επισκέπτη στην έξοδο και ο Θεόφιλος έμεινε για ώρα όρθιος και σκεφτικός στο μικρό σαλόνι.
Από το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο του Θεόφιλου Κομνηνού:
Από : Theofilos Komnenos
Προς: Alex Laskos
Lieber Alex,
Μου είχες πει παλαιότερα πως αν συμβεί κάτι μεταξύ των συναντήσεών μας, που νοιώθω την ανάγκη να μοιραστώ, να μη διστάσω παρά να σου στείλω mail.
Δεν έκανα ποτέ ως τώρα χρήση αυτής της προτροπής σου, μα τώρα δεν γίνεται αλλιώς.
Βλέπεις, λίγο μετά την συνομιλία μας, μου παρουσιάστηκε κάτι που φέρει όλα τα χαρακτηριστικά του θεϊκού σημαδιού.
Ένας νεαρός ταχυδιανομέας που μου παρέδωσε τυπωμένο, το τελευταίο μου βιβλίο για το έργο του Mozart, σταλμένο από τον εκδότη μου, αποδείχθηκε (το πώς θα στο πω με λεπτομέρειες στην συνάντησή μας) πως αν και δεν έχει ούτε ψήγματα μουσικής παιδείας, κατέχει μοναδικό χάρισμα αντίληψης της μουσικής- σε ορισμένα σημεία η αντίληψή του συγκρίνεται με αυτή των πλέον ειδικών.
Τα πράγματα ήρθαν έτσι ώστε του έδωσα την κασετίνα από την συναυλία στο Σαλζμπουργκ με την προϋπόθεση να ακούσει τα cd και να μου γράψει την γνώμη του. Ήθελα να επιβεβαιώσω αυτό που είχα υποπτευθεί για αυτόν, ότι δηλαδή είναι σε θέση να αντιληφθεί το ύφος, το μήνυμα, το συναίσθημα, την ψυχοσύνθεση που μεταφέρουν οι αντιστίξεις, τα ημιτόνια και οι ταλαντώσεις.
Του είχα δώσει περιθώριο 24 ώρες, αλλά , τι έκπληξη, ο νέος μου έγραψε το ίδιο βράδυ- βράδυ Παραμονής Χριστουγέννων θυμάσαι. Είχε ακούσει ήδη τα δύο πρώτα cd και από τα γραφόμενά του, κατάλαβα ότι βρίσκονταν σε σοκ, σε κατάσταση τρομακτικής αλλαγής. Ιδού ένας άνθρωπος που πριν λίγο του συνέστησαν μια νέα γλώσσα και ανακαλύπτει με τρόμο, ότι παρ’ όλο που είναι η πρώτη φορά που την ακούει, μπορεί να την νοιώσει και , χωρίς να το επεξεργάζεται νοητικά, να την καταλάβει.
Τα σχόλιά του, αν και σχεδόν το περίμενα, ήταν αποκάλυψη.
Σκέψου ! Για την Συμφωνία Νο 25 παρομοίασε την αίσθηση που του δημιουργήθηκε με αυτήν θύελλας! Θύελλας !! Και θυμάσαι ότι το έργο είναι εμπνευσμένο από το κίνημα Θύελλα και Ορμή που κυριαρχούσε τότε στην Γερμανική τέχνη. Για την Σονάτα για Πιάνο no 8 έγραψε πως του έφερε θλίψη και προβληματισμό και είναι ακριβώς η Σονάτα που έγραψε ο Wolfgang με τον θάνατο της μητέρας του! Εκεί όμως που πραγματικά έμεινα άφωνος ήταν με το Κονσέρτο για Πιάνο No 20. Η περιγραφή που δίνει για το κομμάτι με παραπέμπει στην ανάλυση του Born, που έγραφε για την σκοτεινή στιγμή του Mozart. Και μη μου πεις ότι έψαξε στο διαδίκτυο να αντιγράψει, τον Born. Δεν έχει τίποτα να κερδίσει. Τίποτα εκτός από την μουσική, εκτός από τον κόσμο που τον περιμένει πίσω από την πόρτα που του άνοιξα.
Από τότε λοιπόν συμβαίνει κάτι αδιανόητο. Κάτι που δεν ήλπιζα πια να μου συμβεί. Νοιώθω μια φωνή να έχει γεννηθεί μέσα μου και να με σπρώχνει, να με διατάζει σχεδόν να διδάξω αυτόν τον νέο άνθρωπο. Εγώ που είχα λιγότερους μαθητές από τον Karajan! Και μάλιστα έναν άνθρωπο που έχει περάσει κατά πολύ το κλασσικό ηλικιακό όριο μάθησης μουσικής. Κι όμως, ούτε μου περνάει από το μυαλό να μην υπακούσω σε τούτη τη φωνή. Πρώτον γιατί διδάσκοντας θα αλλάξω τη ζωή αυτού του ανθρώπου για πάντα. Και αυτό , θυμάσαι, είναι για εμένα ο ορισμός της αποστολής στη ζωή. Και δεύτερον γιατί με τρόμο αντιλαμβάνομαι ότι αυτή είναι η φωνή που πάντα αναζητούσα να ακούσω, η φωνή που μίλαγε τόσο ελεύθερα στον Mozart και τον ζήλευα τόσο για αυτό. Η φωνή Εκείνου.
Βλέπω άραγε σε αυτόν , τον γιο που ποτέ δεν έκανα; Βλέπω τον εαυτό μου σε νεαρή ηλικία; Ή μήπως μια ευκαιρία που μου δίνεται άνωθεν να μην φύγω από αυτόν τον κόσμο με αίσθηση ματαίωσης μα έχοντας ολοκληρώσει κάτι που να αξίζει, έχοντας αλλάξει προς το καλύτερο τη ζωή ενός, έστω, ανθρώπου;
Δεν έχω χρόνο για να δώσω απαντήσεις. Νοιώθω ότι ο χρόνος μου είναι περιορισμένος και για αυτό πρέπει να τον αφιερώσω εκεί που θα αξίζει.
Είναι όλα αυτά ανησυχητικά για έναν ψυχολόγο; Για έναν μουσικό στην δύση της ζωής του είναι μάλλον το αντίθετο. Είναι όμοια με την αίσθηση που έχει ο ναυτικός όταν βλέπει από μακρυά να καπνίζουν οι καμινάδες στα παράλια της πατρίδας του. Έφτασα Αλέξανδρε! Έφτασα επιτέλους.
Καλά Χριστούγεννα .
Απορίας Άξιον 