To 1989 μια ανόητη αισθηματίας, μαθήτρια Γυμνασίου, είχε εντυπωσιαστεί από τους εορτασμούς των 200 ετών από την έναρξη της Γαλλικής Επανάστασης. Ζήλευε τους Γάλλους που είχαν την ευκαιρία να διαφημίσουν μια από τις σημαντικότερες στιγμές της ιστορίας τους (και ταυτόχρονα της παγκόσμιας ιστορίας) αλλά και να διαφημιστούν ως οι κατέχοντες τα πνευματικά δικαιώματα του τρίπτυχου ελευθερία- ισότητα-αδελφότητα , αξίες που εμπνέουν κάθε άνθρωπο , κάθε εποχής , πολλώ δε μάλλον έναν έφηβο.
Η ίδια μαθήτρια Γυμνασίου έδινε κρυφά μια υπόσχεση στον λαό της Μασσαλιώτιδας. «Θα τα πούμε το 2021, στα 200 χρόνια της δικιάς μας επανάστασης Φραντσέζοι ! Εκεί να δείτε τι θα γίνει!» Μάλλον ήταν τα άστρα ανάποδα ή ο Θεός με το μέρος των Γάλλων και παρ’ όλο που έφτασε στο 2021 δεν αξιώθηκε να δει το όνειρό της να γίνεται πραγματικότητα.
Δεν είναι μόνο ο κορωνοϊός που αναβάλλει τα σχέδιά μας για τους ανάλογους εορτασμούς. Είναι η ανεκδιήγητη επιτροπή της κυρά- Γιάννας, είναι τα ΕΛΙΑΜΕΠ, τα τουλάχιστον αμφίβολα αποτελέσματα της ελληνικής διπλωματίας του κατευνασμού, οι ασταμάτητες ροές μεταναστών που στέλνει η Τουρκία και το γεγονός ότι ανάμεσά τους ανακαλύπτονται φανατικοί μαχητές του ισλάμ, τα περιστατικά βανδαλισμού εκκλησιών και εμβλημάτων της πίστης που συμβαίνουν σε μέρη που δέχονται αυτούς τους μετανάστες , η ίδια η Τουρκία που είναι πιο απειλητική από κάθε άλλη φορά. Αυτό που ξεπερνάει όμως όλα τα παραπάνω σε εγκληματικότητα είναι η απαξίωση, η άγνοια και η αγνωμοσύνη που δείχνουμε εμείς για το ’21.
Λες και κάποια στιγμή , κάποιος μας έπεισε ότι πρέπει να ντρεπόμαστε για τους αυτούς που πολέμησαν για την ανεξαρτησία ενός έθνους και όχι για κάτι πιο ουμανιστικό όπως , ας πούμε, η ταξική ανατροπή που πέτυχε η Γαλλική Επανάσταση.
Κι έτσι ίσως κάποιοι δεν προσέξουν καν ότι δεν εορτάζεται, ούτε διαφημίζεται η επέτειος των 200 χρόνων. Ούτε παρελάσεις θα γίνουν, ούτε συναυλίες, ούτε ταινίες, ούτε αφιερώματα. Τίποτε δηλαδή που να φέρνει έστω και λίγο προς εκείνους τους λαμπρούς εορτασμούς των Γάλλων το 1989 , που είδαν την επέτειό τους σαν εμπορικό γεγονός και δημιούργησαν έτοιμα προς κατανάλωση προϊόντα για το διψασμένο για liberté egalité fraternité κοινό.
Εδώ, δεν υπάρχουν έτοιμα προϊόντα- χώρια που η εθνεγερσία δεν πουλάει στα νεανικά κοινά και θα μας μείνει στο ράφι το εμπόρευμα.
Κι όμως, η ίδια η Ελληνική Επανάσταση, στην εποχή της, ήταν ο,τι πιο trendy και must –για να χρησιμοποιήσω αγοραίους όρους-για την νεολαία της Ευρώπης που θαύμασε τον αγώνα για ανεξαρτησία ενός λαού ο οποίος αναδείκνυε την γραμμή συγγένειας με τους αρχαίους του προγόνους. Τόση ήταν η φρενίτιδα για ταύτιση με τον αγώνα των Ελλήνων που οι πιο τρελοί από τους Ευρωπαίους ήρθαν εδώ να πολεμήσουν και να δώσουν την ζωή τους ( Μπάιρον) άλλοι έγραψαν φλογερά ποιήματα (Πούσκιν) κι άλλοι ζωγράφισαν πίνακες – ορόσημα με θέματα από τους αγώνες (Ντελακρουά).
200 χρόνια μετά δεν έχουμε άλλο δρόμο παρά να ξανα ανακαλύψουμε το ’21.
Πρώτον γιατί το χρωστάμε σε εκείνους.
Κι όσο κι αν ακούγεται αυτό σαν κάτι που θα έλεγε ένας Γυμνασιάρχης σε σχολείο της επαρχίας την δεκαετία του ’60, έτσι είναι. Τους το χρωστάμε. Όχι μόνο δεν τους ξεπληρώσαμε το πρώτο χρέος- που πολέμησαν δηλαδή για να έχουμε πατρίδα- αλλά μετά την απελευθέρωση τους δικάσαμε, τους φυλακίσαμε, τους αφήσαμε να γίνουν επαίτες. Συνεπώς το χρέος μας διπλασιάστηκε.
Μια πρώτη πληρωμή θα ήταν να γνωρίζουμε για το ’21. Δόξα τω Θεώ υπάρχει πλήθος πηγών να διαβάσουμε για να γνωρίσουμε πώς οδηγήθηκε ένας λαός στην θεία τρέλα να κάμει επανάσταση (όχι εξέγερση!) εναντίον μιας παρηκμασμένης μεν, απείρως ισχυρότερης δε, αυτοκρατορίας με όλον τον δυτικό κόσμο εναντίον του. Πόσες επαναστάσεις προηγήθηκαν αυτής στα 400 χρόνια από το 1453; Γιατί δεν ξεχάσαμε γλώσσα και θρησκεία και ιστορία; Τι έκανε εκείνους που τα ονόματά τους αναφέρουμε να δώσουν ολόκληρη την περιουσία τους και τέλος να διαθέσουν την ζωή τους για την επιτυχία του αγώνα; Πόσοι ήταν τυχοδιώκτες; Γιατί φτάσαμε αντί να πολεμάμε τον Τούρκο να σφαζόμαστε μεταξύ μας; Τι σήμανε η θυσία του Ιερού Λόχου του Υψηλάντη; Ποιοι κρύβονται πίσω από τη δολοφονία του Κυβερνήτη Καποδίστρια; Προφανώς και πρέπει να διαβάσουμε και τις σελίδες της δόξας και αυτές της ντροπής. Μόνο έτσι θα σχηματίσουμε την προσωπική , την απαλλαγμένη από δόγματα γνώμη, για το τι είναι τελικά το ’21.
Έπειτα, το χρωστάμε σε εμάς.
Υπάρχει μια συγκλονιστική σκηνή στο βιβλίο Πύλες της Φωτιάς του Στήβεν Πρέσφιλντ, που έχει θέμα του την μάχη στις Θερμοπύλες και την ένδοξη θυσία των 300.
Ο βασιλιάς Λεωνίδας, στα 60 του, διατρέχει τον στρατό Λακεδαιμονίων και συμμάχων την πρώτη μέρα της μάχης και σηκώνοντας το σπαθί του βροντοφωνάζει : «Δία Σωτήρα, Ελλάδα και Ελευθερία!»
Είναι ανατριχιαστικό να σκεφτεί κανείς ότι 2.300 χρόνια μετά , ένας άλλος 60άρης, Έλληνας στρατηγός, με το όνομα Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και μαζί του και κάθε άλλος οπλαρχηγός σήκωνε τα όπλα Υπέρ Πίστεως και Πατρίδος. Η κραυγή μπορεί να ήταν στον «Χριστό Σωτήρα, για το Γένος και την Ελευθερία» μα τα λόγια σημαίνουν το ίδιο. Κι αυτό σημαίνει πως εκείνοι έσκαψαν μέσα τους και ανακάλυψαν πως πίσω από τον ραγιά , βρισκόταν ο Λεωνίδας. Και σαν το ανακάλυψαν αυτό, δεν μπορούσαν να παραμείνουν υποδουλωμένοι. Ο Σαράντος Καργάκος στην Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, γράφει ότι οι Έλληνες με την εξάπλωση της μόρφωσης που έλαβε χώρα στα περίπου 100 χρόνια πριν την έναρξη της Επαναστάσεως, έμαθαν για τους αρχαίους τους προγόνους, κατάλαβαν ποιοι είναι και συνειδητοποίησαν ότι η αξία τους σαν έθνος δεν τους επέτρεπε να παραμείνουν κάτω από τον τουρκικό ζυγό.
Αν σκάψουμε εμείς φέτος, τώρα και ανακαλύψουμε πίσω από τον νεοέλληνα την ψυχή του Γέρου και του Καραϊσκάκη και της Λασκαρίνας τι είδους αποφάσεις θα πάρουμε μετά;
Απορίας Άξιον 