Την περασμένη εβδομάδα, στον απόηχο της είδησης ότι η δολοφονία της νεαρής συζύγου και μητέρας στα Γλυκά Νερά είχε διαπραχθεί από τον σύζυγό της, διάφοροι ανώνυμοι και επώνυμοι χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης υιοθέτησαν τον όρο «γυναικοκτονία» μαζί με την ρητορική του χώρου των identity politics που σαρώνει τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Δυτική Ευρώπη αυτήν την στιγμή.
Εκτός από πολίτες, λογαριασμοί εταιριών όπως ο εκδοτικός οίκος «διόπτρα» τάχθηκαν στο πλευρό αυτής της πολιτικής. Έτσι, οι διαχειριστές των λογαριασμών της «διόπτρα» στις εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης, δημοσίευσαν ένα κείμενο της επιμελήτριας των εκδόσεων που, ξεκινώντας από τον όρο «γυναικοκτονία» , έβαλε στο πλαίσιο του ενόχου την πατριαρχία, τον χριστιανισμό, την δυσπιστία προς τους παρενδυτικούς (βρίσκοντας την ευκαιρία να χωρέσει και την τραγική κατάληξη του Δημήτρη Καλογιάννη/ Δήμητρα της Λέσβου στο κείμενο) και τέλος την πίεση που ασκείται στις γυναίκες αναφορικά με την απόκτηση παιδιών.
Καλά όλα αυτά και , προφανώς, το δικαίωμα του κάθε ενός και της κάθε μίας να έχει τη γνώμη του είναι ιερό. Όμως τι σχέση έχουν με μια εμπορική επιχείρηση;
Την ίδια πάνω- κάτω ερώτηση έκανε ένας χρήστης του twitter προς την τράπεζα HSBC το 2019, όταν ο λογαριασμός της τράπεζας ανέβασε ένα σχόλιο για το πόσο υπερήφανοι είναι στην HSBC για τον ΛΟΑΤΚΙ ακτιβισμό. Το σχόλιο συνοδευόταν από emoji ουράνιου τόξου και μωβ καρδούλες.
τι σχέση έχουν όλα αυτά με τις τραπεζικές υπηρεσίες;
ρώτησε ο χρήστης για να πάρει μια γενικόλογη απάντηση που στην ουσία δήλωνε την στήριξη της εταιρίας στην αγάπη όλων των μορφών και ακόμα περισσότερες πολύχρωμες καρδούλες και ουράνια τόξα.
Τα μηνύματα στήριξης μεγάλων εμπορικών ονομάτων σε «προοδευτικούς σκοπούς» εμπίπτουν σε αυτό που πολλοί Αμερικανοί δημοσιογράφοι αναφέρονται ως woke capitalism. Ο όρος woke σχετίζεται με την επαγρύπνηση σε θέματα κοινωνικής και φυλετικής δικαιοσύνης και, το ενδιαφέρον είναι, ότι απασχολεί ολοένα και εντονότερα την στρατηγική πολλών εταιριών – ιδιαίτερα εκείνων που το αντικείμενό τους είναι τα καταναλωτικά προϊόντα.
Οι λόγοι για αυτό είναι αρκετοί και ενδιαφέροντες.
Στην αυγή της εποχής Τράμπ ,πολλοί διάσημοι και μη, εξέφρασαν την οργή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για τον νέο κάτοικο του Λευκού Οίκου. Η οργή αυτή, φαίνεται ότι είχε ιδιαίτερη απήχηση στις ηλικίες 18- 24 και εμπορικοί κολοσσοί «είδαν την ευκαιρία». Μεγάλα εμπορικά ονόματα όπως η Target, η Amazon, τα Starbucks πρόσθεσαν πολιτικό λόγο στις καμπάνιες τους. Οι σύμβουλοι των επιχειρήσεων, είδαν ότι τα νεανικά κοινά – αυτά που έχουν περισσότερα χρήματα διαθέσιμα στα χέρια τους- είναι περισσότερο πιθανό να γίνουν πιστοί πελάτες μίας μάρκας (jump on the brand wagon) αν αυτή υποστηρίζει σκοπούς με τους οποίους συμφωνούν, ιδιαίτερα αν χρησιμοποιεί λόγο που πολώνει το κλίμα. Το ίδιο φαινόμενο επαναλήφθηκε και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, όταν η υπόθεση Brexit δίχασε την Μεγάλη Βρετανία.
Ζούμε σε εποχές που η αξία του χρήματος ανεβαίνει (γιατί η ροή του μειώνεται συνεχώς). Σε αυτήν την εποχή, ποιος δεν θα προτιμούσε μια επικοινωνιακή στρατηγική με μηδέν κόστος; Έτσι, ένα tweet ή ένα facebook/ Instagram post που θα χρησιμοποιήσει πολωτικό λόγο για να πάρει θέση για ένα θέμα που, υποθετικά ή μη, διχάζει την κοινωνία, θα δημιουργήσει τον θόρυβο που χρειάζεται το εμπορικό όνομα. Αν το tweet ή το post δημιουργήσει θύελλα σχολίων από κάτω, τόσο το καλύτερο. Όσοι συμφωνούν με την θέση που προβάλλει η ανάρτηση θα ταυτιστούν με το εμπορικό όνομα, ενώ όσοι διαφωνούν θα εκφράσουν την διαφωνία τους κάνοντας unfollow τον λογαριασμό ή σταματώντας να αγοράζουν τα προϊόντα της εταιρίας για μικρό ή μεγαλύτερο διάστημα.
Αν και εμπορικά, η επιλογή μιας woke επικοινωνιακής στρατηγικής είναι δύσκολο ακόμα να αποδειχθεί, κερδοσκοπικά ίσως η απάντηση να είναι πιο εύκολη. Στο αμερικανικό χρηματιστήριο , ο δείκτης ESG οδηγεί τους επενδυτές προς τις εταιρίες εκείνες οι οποίες προωθούν κοινωνικά και περιβαλλοντικά ευαίσθητους σκοπούς. Πρόσφατα την εμφάνισή του έκανε ο δείκτης LGBTQ 100 Index που προωθεί στους επενδυτές τις 100 πιο δυναμικά ενεργές εταιρίες στους σκοπούς του ΛΟΑΤΚΙ δικαιωματισμού. Η απόδοση του δείκτη ήταν ανοδική για το 2019.
Το κέρδος όμως για μια εμπορική επιχείρηση που επιλέγει αυτήν την στρατηγική μπορεί να μετρηθεί σε κάτι παραπάνω από χρήματα. Όπως στο παραδοσιακό παιχνίδι της MONOPOLY, η κάρτα ΒΓΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΛΑΚΗ είναι το πιο πολύτιμο χαρτί που μπορεί να έχεις στα χέρια σου, έτσι και η επιτυχία μιας εταιρίας να βγει από το κάδρο του «κακού καπιταλισμού» σε μια εποχή που, μετά την κρίση των Lehman Brothers το 2008, έχει γίνει μάρτυρας τεράστιας μετατόπισης χρήματος παγκοσμίως , είναι υπερ-πολύτιμη.
Η γέννηση του woke ήταν θεόσταλτη για τις επιχειρήσεις. Βοήθησε να αφοπλίσουν την «αριστερά». Το woke κίνημα δάνεισε χρόνο ζωής στους επικεφαλής των μεγάλων τραπεζών. «Έι, αυτό είναι εύκολο» είπαν. Χειροκρότησαν την διαφορετικότητα και την περιεκτικότητα, προσέλαβαν γυναίκες ή εκπρόσωπους μειονοτήτων σε διευθυντικές θέσεις, σαν δείγμα καλής θέλησης και φλυαρούσαν για τις φυλετικές αιτίες της κλιματικής αλλαγής. Τώρα οι μεγάλες εταιρίες βγάζουν χρήματα , επικρίνοντας τον εαυτό τους.
Vivek Ramaswarmy, συγγραφέας του Woke ,Inc
Καλύτερα να έχεις κάτι που δείχνοντάς το, μπορείς να φωνάξεις «Αχ, δείτε πόσο προοδευτικοί είμαστε!» παρά να προβείς σε πραγματικά ριζοσπαστικές ενέργειες. Έτσι, από όλες αυτές τις εταιρίες που χρησιμοποιούν μηνύματα ενάντια στην καταπίεση των γυναικών, πόσες έχουν φροντίσει τόσα χρόνια να προσφέρουν φύλαξη παιδιών στις εγκαταστάσεις τους ώστε να διευκολύνουν τις νεαρές μητέρες ή πόσες φρόντισαν ώστε οι απαιτήσεις τους από τις εργαζόμενες τους να μην ξεπερνούν το οκτάωρο πλαίσιο εργασίας;
Κάποιες φωνές , που αντιλαμβάνονται την ανακολουθία μεταξύ αυτών που λένε και αυτών που κάνουν οι εταιρίες, αρχίζουν να ακούγονται. Έτσι, Βρετανοί ακτιβιστές προσπάθησαν να μην επιτρέψουν στην εταιρία όπλων BAE να είναι χορηγός στο Pride καθώς ήταν γνωστό ότι πουλούσε όπλα στην Σαουδική Αραβία – την χώρα όπου οι ομοφυλόφιλοι βρίσκονται σχεδόν υπό διωγμό. Στον λόγο του στα βραβεία PinkNews, ο σεναριογράφος Russel Davies στράφηκε εναντίον της χορηγού Amazon με την φράση “pay your f*cking taxes”. H Nike, η οποία έχει ώς πρόσωπο της καμπάνιας τον Colin Kaepernick, τον εμπνευστή του κινήματος take the knee, κατηγορείται για την εκμετάλλευση παιδιών με πενιχρούς μισθούς στα εργοστάσιά της στην Ασία.
Αν το χρήμα κινεί τον κόσμο, η ιδεολογία τον ταρακουνά. Το τί ακριβώς γίνεται όταν το χρήμα και η ιδεολογία κάνουν ανίερη συμμαχία , θα είναι ενδιαφέρον να δούμε.
Έχετε όρεξη για περισσότερο διάβασμα;
“https://www.adzooma.com/blog/brand-politics/
“https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/07/cancel-culture-and-problem-woke-capitalism/614086/
“https://www.mcgilldaily.com/2018/11/dont-buy-into-woke-capitalism/
https://www.triplepundit.com/story/2021/lgbtq-esg100-etf/723521
Η εικόνα είναι της Nelly Wat
Απορίας Άξιον 