Αυτήν την ερώτηση έκανα στα ανήψια μου στο Κυριακάτικο τραπέζι (αναλαμβάνοντας πλήρως τον απαιτητικό ρόλο του ενοχλητικότερου ενηλίκου). Ο μικρότερος, ο Δημήτρης, πετάχτηκε για να προλάβει τον μεγάλο και να δρέψει αυτός τις δάφνες της σωστής απάντησης.
«Γιορτάζουμε ότι πολεμήσαμε τους Τούρκους και τους Έλληνες.» είπε αποφασιστικά. «Μπράβο, Δημήτρη! Σωστά τα λες.» του είπα μετά από ένα δυο δευτερόλεπτα, όσο μου πήρε για να καταλάβω πόσο σωστή ήταν η λάθος απάντησή του.
Οι εμφύλιες διαμάχες εν μέσω πολέμου για τη δημιουργία ανεξάρτητου κράτους, είναι κομμάτι της ιστορίας αυτού που ονομάζεται Ελληνική Επανάσταση του 1821. Είναι ζωτικής σημασίας να γνωρίζουμε και τις λιγότερο φωτεινές σελίδες της ιστορίας, όχι μόνο γιατί έτσι αποφεύγουμε την ωραιοποιημένη εικόνα του παρελθόντος και την άνευ όρων αγιοποίηση των πρωταγωνιστών της, αλλά και γιατί όντας ενημερωμένοι, δεν πέφτουμε θύματα μηδενιστικών τάσεων που επικεντρώνονται μόνο στις εμφύλιες έριδες για να επισκιάσουν όλη την σημασία του ’21.
Και η σημασία του ’21 δεν περιορίζεται μόνο στα σύνορα του Ελληνικού κράτους. Η επανάσταση των πρώην υποτελών μιας αυτοκρατορίας και η σύσταση κράτους ήταν η αρχή και η αφορμή για την ανασύσταση των εθνών στην Ευρώπη και στον κόσμο.
Η ελληνική επανάσταση, έγραψε ένας οικονομολόγος το 1910, ήταν «η πρώτη εκδήλωση εκείνης της θεωρίας των εθνικοτήτων που θα κυριαρχούσε στον 19ο αιώνα». Αλλά και στον 20ό: οι ηγεμονίες, οι σύνθετες μοναρχίες και οι εδαφοκεντρικές αυτοκρατορίες της Ευρώπης –μερικές από τις οποίες είχαν διαρκέσει σχεδόν όσο και η Οθωμανική– έδωσαν τη θέση τους σε νέα κράτη βασισμένα στις ίδιες αρχές της εθνικής ομοιογένειας και της δημοκρατικής διακυβέρνησης που είχαν εμφανιστεί στην Ελλάδα. Hταν ο κόσμος των εθνικών κρατών, ο κόσμος στον οποίο ζούμε, που επιβίωσε ακόμη και απέναντι στην παγκοσμιοποίηση του ύστερου 20ού αιώνα. (Μαρκ Μαζάουερ Η Ελληνική Επανάσταση)
Η σημασία του ’21 δεν τελειώνει ούτε εδώ. Γιατί παρ’ όλες τις σκοτεινές του σελίδες, το ΄21 ανέδειξε ανθρώπους που ξεπερνούν τα σύνορα του τόπου τους, απλώνονται πέρα από τα χρονικά όρια της ιστορίας και αποδεικνύονται φάροι ιδανικών για τον διαχρονικό άνθρωπο, Έλληνα ή ξένο.
Όχι τυχαία, το μυαλό πάει στον Γέρο του Μοριά.
Η αξία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη για την έκβαση της επανάστασης, η στρατιωτική του ιδιοφυία και οι ηγετικές του ικανότητες δεν χρειάζονται απόδειξη και σίγουρα δεν έχουν ανάγκη τον φτωχό σχολιασμό μου. Είναι όμως η στάση του κατά τη διάρκεια εκείνων των σκοτεινών σελίδων στις οποίες αναφέρθηκα, κατά τη διάρκεια των χρόνων που πολεμούσαμε περισσότερο τους Έλληνες και λιγότερο τους Τούρκους, που τον εξυψώνει πέρα από τα ανθρώπινα και τον κάνει να ενσαρκώνει πλήρως την έννοια του ήρωα όπως αυτή διαγράφεται στους ανθρώπινους μύθους.
Ο γιός του Γέρου, Πάνος Κολοκοτρώνης, σκοτώνεται στην δεύτερη φάση του εμφυλίου πολέμου τον Νοέμβριο του 1824. Το πτώμα του σκυλεύθηκε και μεταφέρθηκε γυμνό ως την Σιλίμνα όπου ενταφιάστηκε. Ο ίδιος ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης εξορίζεται στην Ύδρα από την Κυβέρνηση και ανακαλείται όταν η απειλή του Ιμπραήμ τρομοκρατεί τους πάντες.
Και όμως, δεν ξοδεύει ούτε μια σταλιά πίκρας στα απομνημονεύματά του για αυτή τη φρίκη. Αποφεύγει οποιαδήποτε υπόνοια διχαστικού λόγου στις αναμνήσεις του , παρ’ ολες τις εμφύλιες διαμάχες, παρ’ όλο τον φθόνο προς το πρόσωπό του, παρ’ όλους τους αγώνες του φτιάξει στρατό από ασκέρια πρώην κλεφτών, να εμψυχώσει με ένθερμα λόγια που θα ζήλευαν αρχαίοι στρατηλάτες, να γυρίσει πίσω στον αγώνα όσους είχαν φοβηθεί και είχαν προσκυνήσει, γνωρίζοντας ότι, αυτά τα απομνημονεύματά του, θα αποτελέσουν παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Σε αυτές τις επόμενες γενιές, στους Γυμνασιόπαιδες , απευθύνθηκε στις 7 Οκτωβρίου του 1838, στην Πνύκα, μιλώντας τους όχι σαν ήρωας στο πλήθος, όχι σαν δάσκαλος στους μαθητές, αλλά με ταπεινότητα που βρίσκει κανείς στους βίους Αγίων.
Ἐγώ, παιδιά μου, κατὰ κακή μου τύχη, ἐξ αἰτίας τῶν περιστάσεων, ἔμεινα ἀγράμματος καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ζητῶ συγχώρηση, διότι δὲν ὁμιλῶ καθὼς οἱ δάσκαλοί σας. Σᾶς εἶπα ὅσα ὁ ἴδιος εἶδα, ἤκουσα καὶ ἐγνώρισα, διὰ νὰ ὠφεληθῆτε ἀπὸ τὰ ἀπερασμένα καὶ ἀπὸ τὰ κακὰ ἀποτελέσματα τῆς διχονοίας, τὴν ὁποίαν νὰ ἀποστρέφεσθε, καὶ νὰ ἔχετε ὁμόνοια. Ἐμᾶς μὴ μᾶς τηρᾶτε πλέον. Τὸ ἔργο μας καὶ ὁ καιρός μας ἐπέρασε. Καὶ αἱ ἡμέραι τῆς γενεᾶς, ἡ ὁποία σᾶς ἄνοιξε τὸ δρόμο, θέλουν μετ᾿ ὀλίγον περάσει. Τὴν ἡμέρα τῆς ζωῆς μας θέλει διαδεχθῇ ἡ νύκτα τοῦ θανάτου μας, καθὼς τὴν ἡμέραν τῶν Ἁγίων Ἀσωμάτων θέλει διαδεχθῇ ἡ νύκτα καὶ ἡ αὐριανὴ ἡμέρα. Εἰς ἐσᾶς μένει νὰ ἰσάσετε καὶ νὰ στολίσετε τὸν τόπο, ὁποὺ ἡμεῖς ἐλευθερώσαμε· καί, διὰ νὰ γίνῃ τοῦτο, πρέπει νὰ ἔχετε ὡς θεμέλια της πολιτείας τὴν ὁμόνοια, τὴν θρησκεία, τὴν καλλιέργεια τοῦ θρόνου καὶ τὴν φρόνιμον ἐλευθερία.
Ο Δημήτρης είναι μικρός ακόμα για να διαβάσει και να καταλάβει την σπαραχτική δύναμη του λόγου του Γέρου στην Πνύκα. Για την ώρα ζωγραφίζει, με υπεράνθρωπη σημασία στην λεπτομέρεια για πεντάχρονο, έναν εύζωνα.
Τα Απομνημονεύματα του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Ἐν πλῷ
Όλα τα δικαιώματα της ζωγραφιάς ανήκουν στον Δημήτριο Μπούρα, ετών 5.
Απορίας Άξιον 