«Δεν είμαι ήρωας, μη με αποκαλείτε έτσι. Έκανα απλά το καθήκον μου, έναντι των συνανθρώπων μου»
Από όλα όσα στοίχειωσαν τα μάτια και τα αυτιά μου από το βράδυ της Τρίτης, το μυαλό μου γυρίζει ξανά στα λόγια του 18χρονου που, αφού απεγκλωβίστηκε ο ίδιος από τα συντρίμμια του τρένου που συγκρούστηκε στα Τέμπη, παρέμεινε στο σημείο και έδωσε αγώνα για να διασώσει όσους περισσότερους συνεπιβάτες του μπορούσε.
Ποιος τελικά είναι ο ήρωας; Τι άλλο πλην αυτού είναι η πεμπτουσία του ήρωα; Ήρωας είναι εκείνος που διαχρονικά υψώνεται πάνω από το ανθρώπινο πάθος, από τον φόβο του θανάτου δηλαδή, και προσφέρει τον εαυτό του, προκειμένου να σώσει τους πολλούς.
Ο ηρωισμός είναι στην πραγματικότητα ανεξήγητος από επιστημονικής απόψεως. Η εξελικτική θεωρία θέλει να επιβιώνουν μόνο εκείνα τα γονίδια τα οποία είναι ισχυρότερα των άλλων και των οποίων η «συμπεριφορά» έχει κριτήριο μόνο την επιβίωσή τους και την διαιώνισή τους. Μα και οι οργανισμοί διέπονται από τον ίδιο νόμο. Η επιβίωση στην φύση είναι σκληρή και αβέβαιη και ο αγώνας για την απόκτηση ισχύος είναι η μόνη λογική οδός . Ο αλτρουισμός ως συμπεριφορά, μπορεί να εξηγηθεί μόνο σε στενά συγγενικά πλαίσια (νεποτισμός) όταν η επιβίωση του ενός μπορεί να θυσιαστεί ώστε να επιβιώσει κάποιος απόγονος, συνήθως- ώστε να διατηρηθούν τα γονίδια. Έτσι η θυσία των γονέων για τα παιδιά τους θεωρείται φυσική και αναμενόμενη.
Για την θεολογία ό,τι υπερβαίνει τα ανθρώπινα, έχει οπωσδήποτε θεϊκή προέλευση. Είτε ο ήρωας είναι ο καρπός του έρωτα ενός θεού για μια θνητή , είτε ο ηρωισμός οφείλεται στην θεϊκή πνοή που φύσηξε ο Θεός όταν έπλασε τον άνθρωπο, η εξήγηση της υπεράνθρωπης συμπεριφοράς ανάγεται στο υπερφυσικό.
Η θεοποίηση της ηρωικής συμπεριφοράς, ο ύμνος του ήρωα σε κάθε ανθρώπινη μυθολογία, η αναζήτηση του ήρωα σε κάθε ανθρώπινη ιστορία και η ταύτιση με αυτόν τον ιδανικό άνθρωπο, μάλλον δείχνει το πόσο σπάνια είναι αυτή η συμπεριφορά , παρά το πόσο συχνή, το πόσο ανεξήγητη, παρά το πόσο αναμενόμενη.
Μια θεωρία που αναλύεται στο απολαυστικό The Origins of Virtue του Matt Riddley ανατρέχει στις βάσεις της ανθρώπινης εξέλιξης την εξήγηση. Οι πρώην πίθηκοι, ανακάλυψαν ότι ως όμιλος παρά ως μονάδα μπορούν να επιβιώσουν και να βελτιώσουν τις συνθήκες της ζωής τους καλύτερα. Και στον όμιλο πρέπει να δίνεις για να πάρεις. Και μερικές φορές να δίνεις χωρίς να περιμένεις άμεσα να πάρεις. Εκείνος που έδινε περισσότερα στην ομάδα- φυλή αποκτούσε καλύτερη φήμη και αίγλη και δόξα και ανακηρυσσόταν αρχηγός στην αυγή του πολιτισμού. Τα τραγούδια και τα έπη μίλαγαν για αυτόν και το παράδειγμά του θα έβρισκε μιμητές σε αυτές τις πρώτες κοινωνίες. Κι εκείνος που θα έδινε τη ζωή του για να σωθούν οι ζωές των άλλων θα αποκτούσε φήμη μυθικών διαστάσεων, θα θεοποιούνταν , θα αποκτούσε αθανασία.
Η δύναμη που έχει το αρχέτυπο του ήρωα είναι περασμένη στην συλλογική μας μνήμη και φαίνεται ότι ούτε τούτη η άχαρη και αντι-ηρωική εποχή δεν έχει καταφέρει να την σβήσει.
Ο πρώτος ήρωας για τον οποίον άκουσα ήταν – όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, χιλιάδες χρόνια τώρα- ο Ηρακλής. Και η πρώτη ιστορία που διδάχθηκα για τον Ηρακλή ήταν η συνάντησή του με την Αρετή και την Κακία στο περίφημο σταυροδρόμι. Το σταυροδρόμι βέβαια συμβόλιζε την κρίσιμη επιλογή που καλούμαστε να κάνουμε οι άνθρωποι πολλές φορές στον βίο μας. Η αρετή αναλύεται στην φρόνηση, τη δικαιοσύνη, την ανδρεία και την σωφροσύνη. Αλλά η κακία;
Για τους αρχαίους η κακία ήταν συνώνυμο της δειλίας ( Κακός : επί του δειλού, παρά το χάζω , χάζομαι και κακός= ο υποχωρών και φεύγων- Μέγα Ετυμολογικό).
Αν ο Ήρωας διαχρονικά επιλέγει την Αρετή έναντι της Κακίας- Δειλίας, οι πολλοί κάνουν την αντίθετη επιλογή.
Οι πολλοί τις προηγούμενες ημέρες βομβάρδισαν τα κοινωνικά δίκτυα με αναρτήσεις για τον όλεθρο των Τεμπών. Κάθε λογαριασμός που σέβονταν τον εαυτό του έπρεπε να γράψει για τα Τέμπη ενώ όσοι δεν το έκαναν, λιθοβολούνταν λεκτικά στα σχόλια. Κάθε μακροσκελές κείμενο που ανέβαινε, αφού δήλωνε το πένθος του γράφοντος, εξαπέλυε μετά ένα σκληρότατο κατηγορώ προς οποιονδήποτε ένοχο έκρινε εκείνος πως έπρεπε να σταλεί στο ικρίωμα. Είτε επρόκειτο για τον σταθμάρχη ( που ήταν άπειρος και ακατάλληλος) , είτε για το κυβερνών κόμμα ( που δεν έχει βάλει τάξη όπως υποσχέθηκε) , είτε για το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης ( που παρέδωσε χάος) είτε για την χώρα ως σύνολο ( που τρώει τα παιδιά της και καλό είναι όσοι δεν έφυγαν ήδη για το εξωτερικό να το πράξουν άμεσα αν δεν θέλουν να έχουν την μοίρα των τραγικών θυμάτων των Τεμπών), η σκληρότητα των δικαστών των κοινωνικών δικτύων συναγωνιζόταν επάξια αυτήν των ιεροεξεταστών του Μεσαίωνα- εκείνων που η δύναμή τους είχε ρίζες μέσα στον όχλο που τους επευφημούσε. Τέτοιος όχλος είναι αυτός που δημιουργήθηκε και πολλαπλασιάστηκε στα ψηφιακά μέσα τις τελευταίες ημέρες- ένας όχλος που τρέφεται από τα σκοτεινά πάθη τις φοβίες και τις ενοχές του γιατί πίσω από κάθε κατηγορούμενο που κατονομάζει βλέπει τον εαυτό του και κάνει τα πάντα για να μην το δουν και οι άλλοι. Ένας όχλος που έχει δύναμη μόνο μέσα στο ασύνταχτο πλήθος και που σαν μονάδα ο καθένας καταπίνεται από την δειλία του και από την κακία του και από τον φθόνο του που ποτέ δεν μπόρεσε να κάνει διαφορετική επιλογή όταν ο βίος του τον έφερε στο δικό του σταυροδρόμι.
Στην εικόνα Annibale Carracci (1560-1609): The Choice of Hercules
Απορίας Άξιον 