9 Μούσες, κάθε μια πρέσβειρα και προστάτιδα μιας τέχνης, μα απ’ όλες τις τέχνες, ήταν η μουσική που μοιράστηκε το ίδιο με αυτές όνομα.
Ο Ησίοδος στη Θεογονία του αναφέρει πως οι εννέα αυτές κόρες μας κάνουν να ξεχνούμε τα βάσανά μας και απαλύνουν τους πόνους μας.
Η μουσική δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια παρότρυνση να κάνουμε κουράγιο, λέει ένας μουσικολόγος.
Τι είναι τελικά η μουσική;
Μαζί με την ομιλία, την γλώσσα δηλαδή, η μουσική είναι το κοινότερο χαρακτηριστικό των ανθρώπων σε κάθε άκρη της γης σε κάθε αιώνα από την αυγή του πολιτισμού ως σήμερα. Οι ειδικοί ορίζουν την μουσική ως «ήχοι ανθρωπίνως οργανωμένοι» . Οργανωμένοι γιατί όμως;
Η μουσική ως θεραπεία
Παρατηρώντας σήμερα πολιτισμούς του Τρίτου Κόσμου, βλέπουμε πως η μουσική επιτελεί πρωτίστως τελετουργικό και θεραπευτικό ρόλο. Και στ’ αλήθεια κι εμείς του Δυτικού Κόσμου, θα δυσκολευτούμε να αναφέρουμε έστω και ένα θρησκευτικό σύστημα που δεν είχε την μουσική στο κέντρο της λειτουργίας του. Ακόμα και στον απο-μυθοποιημένο σημερινό κόσμο, τον απογυμνωμένο από Θεό , μόνο με θρησκευτική τελετή μπορούμε να παρομοιάσουμε τα όσα συμβαίνουν στις μεγάλες ροκ και ποπ συναυλίες όταν τα πλήθη τραγουδούν με ένα στόμα και μια φωνή ενώ ο τραγουδιστής , ως άλλος αρχιερέας, δίνει το παράγγελμα από σκηνής. Και είναι αλήθεια πως κάποια τραγούδια, κάποια μουσικά κομμάτια, ακόμα και αν δεν καταλαβαίνουμε την γλώσσα , ακόμα και αν το είδος της μουσικής μας είναι άγνωστο, κινούν κάτι εντός μας. Στο άκουσμά τους- φαινομενικά χωρίς λόγο- μας έρχονται δάκρυα στα μάτια και βαρειές ανάσες βρίσκουν διέξοδο από το στήθος μας.
Αυτό συμβαίνει συχνότερα στα πανηγύρια του Αυγούστου και πιο πολύ σε αυτά που γίνονται στην Ήπειρο, και ακόμα πιο πολύ στα κομμάτια που ακούγονται στην αρχή και στο τέλος του πανηγυριού : στα μοιρολόγια.
Ο Christopher King, βραβευμένος με Grammy μουσικολόγος και συγγραφέας του βιβλίου «Ηπειρώτικο Μοιρολόι», άκουσε τους ντόπιους σε ένα πανηγύρι να λένε στον μουσικό:
«Φτιάξε μας»
και εντυπωσιάστηκε όταν κατάλαβε ότι αυτό μεταφράζεται ως «Mend us. Make us whole again»
Ζήτησε να δοκιμάσει αυτό που έκαναν οι άλλοι γύρω του κι έτσι το σόλο κλαρίνο τον πλησίασε και άρχισε να παίζει ένα μοιρολόι όλο και πιο κοντά του, ώσπου έφτασε να παίζει στο αυτί του δίπλα. Σύντομα κάθε ήχος άλλος εντός του, ως και οι σκέψεις του οι ίδιες σώπασαν και το μέσα του συντονίστηκε με την μουσική που ερχόταν απ΄ έξω. Διηγείται πως ξαφνικά όλα έγιναν γύρω του λευκά κι όταν συνήλθε, ένοιωθε ολοκληρωμένος, ένοιωθε θεραπευμένος.
Η μουσική ως μαθηματικά
Ο Πυθαγόρας ο Σάμιος ανακάλυψε τη σχέση ανάμεσα στο μήκος των χορδών και το τονικό ύψος που δίνουν και καθόρισε τα μουσικά διαστήματα με λόγους σχετικούς με το μήκος της χορδής, ως εξής: 2/1 (οκτάβα), 3/2 (πέμπτη), 4/3 (τετάρτη).Κατά τους Πυθαγορείους το μυστικό της μουσικής και της κοσμικής αρμονίας κρύβεται στις σχέσεις των τεσσάρων πρώτων φυσικών αριθμών (1, 2, 3, 4). Οι αριθμοί αυτοί είναι που σχηματίζουν και την «ιερή τετρακτύ», το μυστικό της κοσμικής αρμονίας.
Έμενε λοιπόν να ανακαλύψει τη σχέση ανάμεσα στη μουσική και τον κόσμο: αφού η ουσία των άστρων –θεών είναι ο αριθμός και ο αριθμός είναι, επίσης, το θεμέλιο της μουσικής, τότε τα άστρα και οι πλανήτες έπρεπε κατά κάποιο τρόπο να είναι μουσικά.
«Το σύμπαν το ίδιο, είναι μουσική.» συμφώνησε ο Βαγγέλης Παπαθανασίου, χιλιάδες χρόνια μετά τον Πυθαγόρα.
Αυτή η κοσμική αρμονία της μουσικής είναι που την κάνει παρηγοριά, είναι που την κάνει «κουράγιο» για τους ανθρώπους. Είναι μια υπενθύμιση ότι δεν βασιλεύει παντού το παράλογο , είναι μια υπόσχεση ότι το τέλειο, το αρμονικό, υπάρχει.
Κι όχι μόνο υπάρχει αλλά επικοινωνεί με κάτι εντός μας.
Η μουσική ως επικοινωνία με το θείο
Υπάρχει κάτι μέσα σε κάθε άνθρωπο, λέει ο Christopher King , που έχει την προδιάθεση να επηρεαστεί από την μουσική.
Αυτό το κάτι μέσα μας, έλκεται από την μουσική. Και η μουσική το αγγίζει, το κινεί, το καθοδηγεί να αλλάξει τον ρυθμό των σκέψεων και των συναισθημάτων, να αλλάξει ως και τους χτύπους της καρδιάς, να παραγάγει ορμόνες και να τις στείλει στους νευρώνες. Μαθηματικά τέλειο, αναλυόμενο σε τέλειους αριθμούς, σε τέλειες αναλογίες, όπως τα ουράνια σώματα. Μα μήπως όντως η μουσική έχει προέλευση θεϊκή; Κι αυτό το θεϊκό συνομιλεί με το θεϊκό εντός μας για να μας δώσει κουράγιο, για να μας κινήσει , για να μας θεραπεύσει για να μας ξανακάνει Ένα;
Ξαναγυρνώ στον αγαπημένο Βαγγέλη Παπαθανασίου που είχε πει πως:
«Η μουσική είναι η άυλος υλοποίηση του θείου. Είναι το ίδιο το θείον».
Και
«Ποτέ δεν καθορίζουμε εμείς τη μουσική. Πάντα η μουσική μας καθορίζει».
Ο ίδιος πίστευε πως δεν χρειάζεται ειδική μουσική παιδεία για να αισθανθούμε την μουσική. Αρκεί να ρίξουμε τις αντιστάσεις και να την αφήσουμε να μας φτιάξει, να μας διορθώσει, να μας ολοκληρώσει.
Γιατί όχι , σε ένα Αυγουστιάτικο πανηγύρι, στην αρχή του ή στο τέλος του. Όταν οι προαιώνιοι ήχοι ξεχυθούν πάλι όλο και πιο δυνατά ωσότου σωπάσουν την φλυαρία εντός μας και το μέσα μας συντονιστεί μαζί τους.
Η εικόνα είναι του Μ. Συκοβέλη από το βιβλιο του Christopher King «Ηπειρώτικο Μοιρολόι» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δώμα.
Απορίας Άξιον 