Στην κρατική τηλεόραση , Σάββατο πρωί, σχολιάζοντας την περίπτωση αυτοκτονίας δια απαγχονισμού ενός 14χρονου μαθητή στα Σεπόλια, αναφέρουν πως ένα νέο παιχνίδι πρόκλησης , καλεί τους νέους να διασχίζουν δρόμους ταχείας κυκλοφορίας με δεμένα τα μάτια προκειμένου να δοκιμάσουν τα όριά τους.
Όσο ψύχραιμα και αν προσπαθεί το μυαλό να επεξεργαστεί τις παραπάνω πληροφορίες, η σκέψη μου συγκλίνει στο συμπέρασμα πως κάτι πολύ νοσηρό έχει απλωθεί σαν σάρκωμα στο κορμί της κοινωνίας αν ο ανθός της νεολαίας καίγεται τόσο εύκολα, τόσο αναίτια.
Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 ο πολύς Joseph Campbell (καθηγητής συγκριτικής μυθολογίας και συγγραφέας μεταξύ άλλων του Το ταξίδι του Ήρωα) στο πλαίσιο της σειράς εκπομπών The Power of the Myth, ρωτήθηκε από τον Bill Moyers αν η αύξηση των περιστατικών βίας στους νέους είχε να κάνει με το γεγονός ότι οι σύγχρονες κοινωνίες δεν είχαν πλέον ισχυρές μυθολογίες που να περνούν από γενιά σε γενιά, δεν είχαν πλέον τελετές που να τους δένουν.
Ο Campbell απάντησε χωρίς δεύτερη σκέψη : «Αυτό ακριβώς είναι. Αυτή είναι η σημασία των τελετών ενηλικίωσης. Στις πρωτόγονες κοινωνίες αυτές περιλάμβαναν σπάσιμο δοντιών, μαρκάρισμα του δέρματος, περιτομή, ένα σωρό πράγματα. Έτσι, έχανες το παιδικό σου σώμα και γινόσουν κάτι εντελώς άλλο.»
Moyers: Τα παιδιά που μεγαλώνουν σήμερα σε μια πόλη- στην γωνία 125ης και Broadway για παράδειγμα- από πού θα πάρουν μύθους και τελετουργίες;
Campbell: Θα τα φτιάξουν μόνα τους. Γι’ αυτό βλέπουμε graffiti σε όλη την πόλη. Αυτά τα παιδιά έχουν τις δικές τους συμμορίες και τις δικές τους τελετές ενηλικίωσης και τη δική τους ηθική και κάνουν ο,τι μπορούν. Αλλά είναι επικίνδυνοι γιατί οι δικοί τους νόμοι δεν είναι οι νόμοι της πόλης. Δεν έχουν εισαχθεί στην κοινωνία με το κατάλληλο τελετουργικό.
Η συζήτηση συνεχίστηκε με τον Moyers να σχολιάζει πως η τόση πολλή βία στην Αμερική εξηγείται από το γεγονός ότι δεν υπάρχουν πλέον οι μύθοι που θα βοηθούσαν τους νέους και τις νέες να σχετιστούν με τον κόσμο ή να καταλάβουν εκείνον τον κόσμο που υπάρχει πέρα από αυτόν που φαίνεται. Ο Campbell πρόσθεσε : «Ναι αλλά ένας ακόμα λόγος είναι ότι η Αμερική δεν έχει ήθος. Σε έναν πολιτισμό ο οποίος έχει υπάρξει ομοιογενής για ένα διάστημα, υπάρχει ένα σύνολο από παραδεκτούς , άγραφους νόμους σύμφωνα με τους οποίους οι άνθρωποι ζουν. Υπάρχει ένα ήθος εκεί, ένα modus, μια παραδοχή που λέει δεν γίνονται έτσι τα πράγματα.»
Τα παραπάνω, αν και ειπωμένα 40 χρόνια πριν, εξηγούν τόσο γιατί αυτές οι παρατηρήσεις δεν έβρισκαν εφαρμογή σε μια χώρα όπως ήταν τότε η Ελλάδα, όσο και γιατί σήμερα , παρόμοια συμβάντα δεν φαίνεται να λαμβάνουν χώρα τόσο συχνά εκτός μεγάλων πόλεων.
Στις επαρχιακές πόλεις , οι νέοι φαίνεται , επί το πλείστον, να μην κινδυνεύουν από την εκδήλωση ομαδικής βίας, από την τοξική εξάρτηση στις εμπειρίες με αδρεναλίνη (όπως είναι το να διασχίζεις με κλεισμένα τα μάτια μια λεωφόρο) από την αδυναμία ανόρθωσης ενός εαυτού ανθεκτικού και μαχητικού.
Είναι φαίνεται αυτή η ‘καθυστέρηση’ της επαρχίας να εναρμονιστεί με τους ρυθμούς και τους τρόπους της πρωτεύουσας. Είναι η κλειστή της κοινωνία ( που έχει παραμείνει ομοιογενής και που ο καθένας γνωρίζει τον άλλον)που δυσκολεύει όλους εμάς τους πρωτευουσιάνους όταν αποφασίζουμε να μετακομίσουμε εκεί.
Είναι και αυτές οι περίεργες συνήθειες που κάνουν ένα παιδί της επαρχίας να διαφέρει τόσο πολύ από το παιδί της πόλης : η επαφή με τη φύση και τα ζώα δεν είναι κάτι που συμβαίνει σε μια σχολική εκδρομή ή σε μια επίσκεψη στο ζωολογικό πάρκο αλλά συνήθως είναι καθημερινότητα. Το επάγγελμα που θα ακολουθήσει συχνά είναι εκείνο του πατέρα του όπως συνέβαινε τον περασμένο αιώνα και τον αιώνα πριν από αυτόν. Ο,τι και αν κάνει θα συνδέεται με τον έναν ή τον άλλον τρόπο με την κοινότητα έτσι ώστε οι δεσμοί να μην διαρραγούν και η συνέχεια να διασφαλιστεί. Τέλος είναι αυτές οι ακατανόητες συνήθειες που για έναν κάτοικο της πόλης φωνάζουν «πρωτόγονο» περισσότερο από ο,τιδήποτε άλλο αλλά για έναν ανθρωπολόγο θα ξεχώριζαν ως τελετές ενηλικίωσης. Τέτοια είναι για παράδειγμα η πρώτη φορά το αγόρι της οικογένειας θα συμμετέχει ή θα οδηγεί την σφαγή ενός οικόσιτου ζώου προκειμένου αυτό να μαγειρευτεί και να προσφερθεί σε όλη την οικογένεια.
Στις πόλεις , η ζωή έχει απομυθοποιηθεί και αν οι μύθοι χρησιμεύουν για να μας βοηθούν να καταλάβουμε την ισορροπία μεταξύ Χάους και Τάξης, δίχως αυτούς, κατακλυζόμαστε από το χάος, ενδίδοντας σε αυτούς που εμπορεύονται το χάος γιατί αυτό είναι πιο προσοδοφόρο (όπως έλεγε και ο υπέροχος Βαγγέλης Παπαθανασίου). Δίχως τους μύθους, δίχως την αναζήτηση της Τάξης, χάνουμε παντελώς την Ομορφιά, στοιχείο ζωτικής σημασίας, σχεδόν αυτοσκοπός- αν θυμάστε- για τους αρχαίους Έλληνες. Μια βόλτα στο κέντρο της πόλης αρκεί για να μας θυμίσει ότι –τουλάχιστον στην Αθήνα- όχι μόνο η ασχήμια θριαμβεύει παντού (ακόμα και στα σύγχρονα αρχιτεκτονικά κτήρια) αλλά η ομορφιά διώκεται απηνώς είτε με την καταστροφή είτε με την παράδοση στη φθορά ο,τι όμορφου κληροδοτήθηκε από το παρελθόν.
Είναι οι μύθοι ακόμα αυτοί που μαθαίνουν στον άνθρωπο πως να αντιμετωπίζει την πάντα πολύπλοκη και γεμάτη προκλήσεις ζωή. Οι μύθοι περιέχουν στο κέντρο τους τους Ήρωες και οι Ήρωες ορίζουν τον Ηρωικό Τρόπο Ζωής που δεν περιλαμβάνει ποτέ παραίτηση αλλά πάντα αγώνα μέχρις ενός.
Αν φαίνεται δύσκολο για έναν άνθρωπο, ακόμα και αν συμφωνεί με όλα τα παραπάνω, να χτίσει μόνος του τους μύθους στην πόλη του, ας ξεκινήσει από κάτι πιο απλό και όχι απαραίτητα εύκολο. Μύθος σημαίνει λόγος στην γλώσσα μας. Ας μιλήσουμε με τα παιδιά. Ας βάλουμε στην άκρη οθόνες και «έξυπνες» μηχανές και πολυάσχολη καθημερινότητα και ας μιλήσουμε. Δεν τρέφουμε μόνο την δική τους ψυχή με αυτόν τον τρόπο. Θεραπεύουμε και τη δική μας.
O Μολώχ είναι θεότητα φοινικικής- εβραϊκής καταγωγής που απαιτούσε θυσίες παιδιών και βρεφών
Απορίας Άξιον 